Habang dumadaan ako sa may Ayala Heights noong hapong iyon, napagpasyahan kong dumaan sandali sa bahay ng manugang kong si Marco. Matagal na rin kasi mula nang huli kaming nagkita at gusto ko lang kumustahin kung kamusta na ang trabaho niya bilang abogado. Isa siyang matikas na lalaki, ang asawa ng nag-iisa kong anak na si Briana, at itinuring ko na ring tunay na anak. Ngunit nang makita ko ang isang pamilyar na kotse sa tapat ng gate niya—isang pilak na Toyota Fortuner na eksaktong kapareho ng pag-aari ng asawa kong si Elena—parang biglang nanikip ang dibdib ko at tila may bumarang malaking bato sa lalamunan ko. Bakit nandito ang kotse niya? Ang paalam niya kaninang umaga ay may charity meeting siya sa Makati. Dapat nasa garahe ‘yon ng event center o kaya ay nasa opisina.

Bulong ko sa sarili, baka nagkataon lang, baka may ibinilin lang siya. Dahan-dahan akong lumapit, nag-iingat na huwag gumawa ng ingay. Ang tibok ng puso ko ay parang martilyong kumakalampag sa dibdib ko sa bawat hakbang. Habang lumalapit ako sa bintana, sa loob ng bahay, dumaan ang malamig na hangin sa bahagyang bukas na kurtina. Kasabay noon ang boses ni Elena, malinaw na malinaw, boses na kilalang-kilala ko sa loob ng dalawampu’t limang taon, ngunit ngayon ay may tonong hindi ko pa kailanman narinig. “Kapag pumirma na ang matanda, hawak na natin ang lahat. Hindi na siya makakawala.” Nanginig ang kamay ko. Ang boses ng asawa kong minahal ko at binigyan ng marangyang buhay, puno ng lamig at pagkukunwari. Tahimik akong nanatili sa lilim ng puno, pinakikinggan ang bawat salita, tila isang bangungot na gising na gising ako. “Ayos na ang plano, Marco,” dagdag pa ni Elena. “Sa oras na maisampa ang petisyon sa korte, kalahati ng negosyo ni Arturo, mapupunta sa’yo… este, sa amin.”

Sagot ni Marco na may halakhak, “Huwag kang mag-alala, Tita… o dapat ba kitang tawaging ‘Love’ kapag tayo lang? Parang binuhusan ako ng malamig na tubig. Hindi ako makapaniwala. Ang asawang itinuring kong katuwang sa lahat ng hirap at ang manugang kong itinuring kong anak, sila pala ang nagbabalak sirain ako. Hindi lang ito basta pagtataksil ng laman; ito ay pagtataksil ng dugo at kaluluwa. Dahan-dahan kong inilabas ang cellphone ko at pinindot ang record. Sa puntong iyon, wala na akong ibang maririnig kundi ang poot at pagkadurog ng puso ko, ngunit alam ng isip ko na kailangan kong maging matatag. Isa akong negosyanteng pinagdaanan ang lahat mula sa wala, mula sa maliit na karpinterya hanggang sa pinakamatatag na kumpanya ng konstruksyon sa Quezon City. Hindi nila ako kayang pabagsakin nang ganoon-ganoon lang.

Nang marinig ko ang kaluskos ng pagbukas ng pinto, mabilis akong bumalik sa aking sasakyan. Nakita ko silang lumabas. Si Elena, inaayos ang buhok, at si Marco, nakangisi habang hinahatid siya sa kotse. Nagkunwari akong natutulog sa loob ng aking sasakyan sa di kalayuan, naghihintay ng tamang tiyempo. Nang makaalis si Elena, pinaandar ko ang sasakyan at umuwi, bitbit ang bigat ng mundo. Pag-uwi ko sa bahay namin sa Quezon City, parang may malamig na hangin na dumampi sa loob ng dibdib ko. Tahimik ang buong bahay. Wala ang boses ni Elena na dati’y bumubungad sa tuwing ako’y uuwi mula sa trabaho. Naupo ako sa sofa, sa harap ng mga lumang larawan naming mag-asawa. Sa gitna ng lahat, nakasabit ang wedding picture namin. Naalala ko pa kung gaano ako kabado noon, kung paanong nanginginig ang kamay ko nang isuot ko ang singsing sa kanya. Pero ngayong gabi, bawat larawan ay parang nanunumbat. Parang sinasabi nilang, “Arturo, nabulag ka ng pagmamahal.”

Kinabukasan, maaga akong nagising. Sa unang pagkakataon matapos ang gabing iyon, malinaw na malinaw sa isip ko ang gagawin ko. Hindi ako pwedeng manatiling nakaupo at umiiyak sa sulok. Kung ginamit nila ang talino at batas para sirain ako, gagamitin ko rin ang mga ‘yon para iligtas ang sarili ko at ang anak kong si Briana. Pagpasok ko sa aking opisina, tinawagan ko agad ang aking accountant na si Ramon at ang aking kaibigang abogado na si Atty. Liza. “Mon, kailangan kong ayusin ang lahat ng accounts natin. I-lockdown mo muna lahat ng access at ilipat sa bagong system. Confidential ito.” Pagkatapos, inilatag ko kay Atty. Liza ang ebidensya—ang recording. Tahimik siya habang nakikinig, at nang matapos, tumingin siya sa akin nang seryoso. “Arturo, conspiracy to commit fraud ito. At adultery. Wasak sila sa korte.” Ngumiti ako nang mapait. “Gawin natin ang lahat sa tamang paraan. Gusto ko silang makitang bumagsak nang dahan-dahan.”

Nagsimula ang aking tahimik na ganti. Una, ipina-freeze ko ang lahat ng joint accounts namin ni Elena. Lahat ng credit cards, debit cards, at access sa pondo ay biglang nawala. Alam kong ilang oras lang ay malalaman niya ito. At gaya ng inaasahan, bago magtanghali, tumunog ang cellphone ko. “Arturo, anong ginawa mo?” sigaw niya sa kabilang linya, halatang balisa. “Hindi ko magamit ang card ko! Nandito ako sa lunch kasama ang mga kaibigan ko, pinapahiya mo ako!” Kalmado akong sumagot, “Baka may security alert lang sa bangko. Minsan nagla-lock kapag may kahina-hinalang transaksyon. Tatawagan ko sila mamaya.” Pero hindi ko tinawagan. Hinayaan ko siyang mapahiya. Hinayaan ko siyang maramdaman ang unti-unting pagkawala ng kapangyarihan.

Sunod, kinausap ko ang anak kong si Briana. Ito ang pinakamasakit na bahagi. Paano mo sasabihin sa anak mo na ang asawa niya at ang ina niya ay magkasabwat sa pagtataksil? Nagkita kami sa isang coffee shop. Nang ipakita ko sa kanya ang mga litrato at iparinig ang recording, gumuho ang mundo niya. Umiyak siya nang umiyak, pero sa huli, niyakap niya ako. “Dad, kakampi mo ako. Hindi ko hahayaang gawin nila ito sa atin.” Ang luha ng anak ko ang naging gasolina ng galit ko. Kung dati ay nagdadalawang-isip pa ako dahil sa awa, ngayon ay buo na ang loob ko. Para kay Briana, wawasakin ko si Marco.

Dumating ang araw ng paniningil. Nagsampa ako ng kaso. Hindi lang annulment, kundi estafa at disbarment case laban kay Marco. Gumamit ako ng private investigator para kalkalin ang baho ni Marco, at lumabas na marami pala siyang nilolokong kliyente, ginagamit ang pera nila para sa luho. Nang matanggap nila ang subpoena, nagpunta si Elena sa opisina ko. Ibang-iba na siya. Wala na ang mamahaling alahas, gulo ang buhok, at nanginginig. “Arturo,” sabi niya, halos pabulong. “Patawarin mo ako. Niloko ako ni Marco. Kinuha niya ang natitira kong pera at iniwan ako.” Tinitigan ko siya. Walang galit, pero wala ring awa. “Elena,” sabi ko, “Hindi ako ang nanloko sa’yo. Ikaw ang pumili ng landas na ‘yan. Ngayon, lakarin mo ‘yan nang mag-isa.”

Sa huli, natanggalan ng lisensya si Marco at nakulong dahil sa dami ng kaso ng estafa mula sa ibang kliyente na lumutang. Si Elena naman ay nanirahan sa isang maliit na apartment sa probinsya, malayo sa karangyaan na nakasanayan niya. Kami ni Briana? Mas naging matatag kami. Minsan, masakit pa rin kapag naaalala ko, pero natutunan ko na ang tunay na kapayapaan ay hindi ang paghihiganti kundi ang pagpapalaya sa sarili mula sa mga taong hindi marunong magpahalaga.

Kaya ikaw na nagbabasa nito, mag-ingat ka. Hindi lahat ng nakangiti sa’yo ay kakampi mo. Minsan, ang ahas ay wala sa damuhan, kundi nasa loob mismo ng iyong tahanan, kumakain sa iyong hapag, at natutulog sa iyong tabi.

Kayo, kaya niyo bang patawarin ang asawa niyo kung malaman niyong nagtaksil siya kasama ang manugang ninyo? I-comment ang inyong saloobin sa ibaba.