PANIMULA: ANG GABING HINDI MAKALILIMUTAN NG PUERTO PRINCESA

Sa payapang lungsod ng Puerto Princesa sa Palawan, kung saan kilala ang mga tao sa pagiging disiplinado at ang kapaligiran sa pagiging tahimik, isang insidente noong gabi ng Hulyo 19, 2025, ang bumasag sa katahimikan at nagdulot ng kilabot sa buong lalawigan.

Karaniwang alas-siyete ng gabi, ang mga kalsada ay puno ng mga empleyadong pauwi sa kani-kanilang pamilya, mga motoristang naghahabol ng oras, at mga residenteng nagpapahinga. Ngunit sa kahabaan ng New Bungkag sa Barangay Mandaragat, iba ang eksenang tumambad. Sa halip na normal na daloy ng trapiko, isang kumpol ng mga tao ang makikitang nakatingin sa iisang direksyon—may halong takot, pagkabigla, at pagtataka sa kanilang mga mata.

Sa gilid ng kalsada, tatlong kabataang lalaki ang nakahandusay. Hindi sila basta nakahiga. Sila ay nangingisay. Sabay-sabay. Ang kanilang mga katawan ay nanginginig sa paraang hindi kontrolado, ang kanilang mga bibig ay bumubula, at ang kanilang mga mata ay tila nakatitig sa kawalan.

Para sa mga nakasaksi, ang eksena ay tila hango sa isang horror movie o pelikula tungkol sa zombie apocalypse. Walang banggaan. Walang dugong dumanak mula sa isang aksidente. Walang senyales ng pisikal na away. Basta na lamang silang bumagsak mula sa kanilang mga motorsiklo at nagkaganoon.

Ang insidenteng ito ay mabilis na kumalat sa social media, na nagdulot ng samu’t saring teorya. Sinapian ba sila? Kulam? O biktima ng isang bagong uri ng drogang hindi pa kilala ng mga awtoridad?

Sa special report na ito, ating hihimayin ang bawat hibla ng kwento. Mula sa viral video, sa mga hindi inaasahang plot twist tungkol sa nakaw na motor at krimen, hanggang sa pagkakadiskubre sa tunay na salarin—isang “itim na sigarilyo” na kung tawagin ay Tuok Lao o ang “Devil’s Smoke.”

KABANATA 1: ANG VIRAL NA VIDEO AT ANG TAKOT NG PUBLIKO

Ang unang reaksyon ng tao ay takot. Sa panahon ng smartphones, mabilis na nakuhanan ng video ang pangyayari. Sa mga kumalat na footage, makikita ang tatlong binatilyo. Ang isa sa kanila ay nanginginig nang sobrang lakas na sa bawat spasm ng kanyang binti ay tinatamaan at natutumba ang motorsiklong nakaparada sa tabi niya. Ang lakas ng kanyang tadyak ay nagpapakita ng pwersang hindi normal para sa isang taong may malay.

Ang dalawa naman ay tila nanigas na. Ang kanilang mga kalamnan ay locked, parang mga rebultong itinumba.

Si City Councilor Jerry Abad, na dating kapitan ng Barangay Mandaragat, ay isa sa mga unang nakapansin sa kaguluhan. Pauwi na siya galing sa trabaho nang makita niya ang kumpulan ng tao. Bilang isang public servant, agad siyang bumaba upang usisain ang sitwasyon.

“Akala ko noong una, aksidente,” kwento ni Councilor Abad sa isang panayam. “Pero paglapit ko, walang banggaan. Walang collision. Yung mga motor, nakatayo lang (bago natumba yung isa). Yung mga bata, nangingisay.”

Narinig sa video ang mga bulungan ng mga bystanders. “Lasing lang siguro ‘yan,” sabi ng isa. “Hindi, iba ‘yan. Tignan mo yung mata, parang sinasapian,” sagot naman ng isa. “Dalhin na sa ospital, baka mamatay ‘yan!” sigaw ng isang nagmamalasakit.

Ngunit kapansin-pansin na walang agad na lumapit para hawakan o buhatin sila. Ang takot sa hindi maipaliwanag na sakit o kondisyon ay nanaig. Sa panahon ngayon, ang takot sa virus o sa zombie-like drugs na nakikita sa ibang bansa (tulad ng Flakka) ay naging dahilan ng pag-aalinlangan ng mga tao.

Dumating ang mga tanod at ang Health Emergency Response Operation (HERO). Dito nakumpirma na walang external injuries ang mga biktima. Wala silang sugat, pasa, o bali na magtuturo sa isang aksidente sa kalsada. Ang problema ay nasa loob ng kanilang katawan.

Agad silang isinugod sa ospital para sa emergency treatment at laboratory tests. Ngunit habang nilalapatan sila ng lunas, nagsimulang lumabas ang mga lihim na tinatago ng mga “biktima.”

KABANATA 2: ANG UNANG PLOT TWIST – ANG NAKAW NA MOTORSIKLO

Habang nag-iingay ang social media tungkol sa kalagayan ng tatlong kabataan, isang residente ng Puerto Princesa ang napatigil sa kanyang scroll. Itago natin siya sa pangalang “Jer.”

Si Jer ay nawalan ng motorsiklo noong Mayo. Isang gabi, naiwan niya ang susi sa kanyang motor na nakaparada sa labas ng bahay. Sa isang iglap, tinangay ito ng mga magnanakaw. Ilang buwan na siyang naghahanap, nag-report sa pulisya, at nag-post sa Facebook, pero bigo siya.

Hanggang sa gabing iyon ng Hulyo 19.

Habang pinapanood niya ang viral video ng mga nangingisay na kabataan, hindi sa tao nakapokus ang kanyang mata, kundi sa motorsiklong nasa gilid. “Teka,” sabi niya sa sarili. “Pamilyar ‘to.”

Ang kulay, ang sticker, at ang mga gasgas—kamukhang-kamukha ito ng kanyang nawawalang motor. Sa kabila ng gabi at medyo malabong video, naramdaman niya ang instinct ng isang may-ari.

Walang atubili, dali-dali siyang pumunta sa barangay hall kung saan dinala ang mga motorsiklo ng mga biktima para sa safekeeping. Dala ang kanyang mga orihinal na dokumento (OR/CR), hiningi niya na inspeksyonin ang motor.

At tumugma ang lahat. Ang chassis number at engine number ay eksakto sa kanyang nawawalang sasakyan.

Ang insidenteng inakala ng lahat na simpleng medical emergency ay naging susi sa paglutas ng isang kaso ng carnapping. Ang mga kabataang kinahabagan ng netizens ay biglang naging mga suspek. Paano napunta sa kanila ang motor? Sila ba ang nagnakaw, o binili nila ito ng palusot?

Kahit ano pa man ang sagot, isa lang ang malinaw: Posible silang maharap sa kasong kriminal pagkalabas ng ospital.

KABANATA 3: ANG IKALAWANG PLOT TWIST – ANG WANTED NA SUSPEK

Hindi pa doon natatapos ang mga rebelasyon.

Nang dalhin ang mga kabataan sa ospital at nakuha ang kanilang mga pangalan, naging alerto ang mga tanod at kapulisan ng Barangay Mandaragat. Ang isa sa tatlong nangisay ay pamilyar sa kanila.

Napag-alaman na ang lalaking nasa hustong gulang (ang dalawa ay menor de edad) ay isang suspek sa isang stabbing incident o pananaksak na nangyari sa parehong barangay wala pang isang buwan ang nakararaan.

Siya ay may nakabinbin na kaso at hinihintay na lamang ang warrant of arrest. Isipin ninyo ang pagkakataon: Ang isang suspek na nagtatago o umiiwas sa batas ay “nahuli” hindi dahil sa operasyon ng pulis, kundi dahil sa sarili niyang kapabayaan sa paggamit ng isang misteryosong substance.

Tila ang karma ay gumawa ng paraan. Ang pangingisay nila sa gitna ng kalsada ang nagdala sa kanila diretso sa kamay ng mga awtoridad.

KABANATA 4: ANG PAG-AMIN – ANG “ITIM NA SIGARILYO”

Nang mahimasmasan ang mga kabataan at lumabas ang resulta ng kanilang laboratory tests, laking gulat ng lahat nang maging “normal” ang resulta. Walang trace ng shabu, marijuana, o karaniwang droga.

Dito na nagpasya ang ina ng isa sa mga biktima na magsalita. Sa isang panayam, ipinagtanggol niya ang kanyang anak laban sa mga paratang na adik ito. Ayon sa kanya, inutusan niya lang ang anak na pumunta sa bahay ng tiyahin nito. Hindi sila magkakabarkada ng dalawang kasama, nagkasabay lang.

Ngunit ang kwento ng mga bata sa pulisya ang nagbigay-linaw sa lahat.

Ayon sa kanila, huminto sila sa isang tindahan para bumili sana ng sigarilyo. Doon, may isang lalaki na nag-alok sa kanila ng kakaibang produkto. “Ito na lang ang bilhin niyo, mas malakas,” sabi umano ng lalaki. Inalok sila ng isang “kulay itim na sigarilyo” sa halagang Sampung Piso (P10.00) bawat stick.

Dahil sa mura at dahil na rin sa curiosity, bumili sila. Sinindihan nila ito. Nagpasahan. Humithit ang isa, ipinasa sa kabila, hanggang sa maka-ikot sa kanilang tatlo.

Sumakay sila sa motor para umalis. Pero ilang metro pa lang ang natatakbo, naramdaman na nila ang epekto. Una, nahilo sila. Pangalawa, bumilis ang tibok ng kanilang puso na parang sasabog ang dibdib. Pangatlo, nawalan sila ng kontrol sa kanilang mga kalamnan.

Napahinto sila sa gilid ng kalsada. At doon na nangyari ang viral video. Bumagsak sila at nangisay habang ang kanilang utak ay gising pero ang katawan ay ayaw sumunod.

KABANATA 5: ANO ANG “TUOK LAO” O DEVIL’S SMOKE?

Ang impormasyon mula sa City Information Officer na si Richard Ligad, bagama’t maingat, ay nagtuturo sa iisang direksyon. May alam sila, pero tinitiyak pa ang technical terms.

Ngunit ang mga netizens at mga eksperto ay mabilis na natukoy ang salarin: TUOK LAO (o Thuốc Lào sa Vietnam).

Ano ba ito? Ang Thuốc Lào ay isang uri ng ligaw na tabako (Nicotiana rustica) na sikat sa Vietnam. Ito ay tradisyunal na hinihithit gamit ang kawayang tubo o “bamboo pipe” na tinatawag na điếu cày pagkatapos kumain upang “tumulong sa digestion.”

Pero bakit ito delikado? Ang Nicotine Content ng karaniwang sigarilyo ay nasa 1% hanggang 3% lamang. Ang Thuốc Lào ay may taglay na 9% Nicotine Content.

Ibig sabihin, ang isang hithit nito ay katumbas ng paghithit ng napakaraming sigarilyo nang sabay-sabay. Ang tawag dito ng mga turista at vloggers ay “Devil’s Smoke” dahil sa tindi ng kick o tama nito.

Ang Epekto sa Katawan: Kapag ang isang taong hindi sanay (tulad ng mga kabataang Pilipino) ay humithit nito, nagkakaroon ng Nicotine Poisoning. Ang mga sintomas ay tugmang-tugma sa nangyari sa Palawan:

1. Seizures/Convulsions: Ang sobrang nicotine ay nagpapasobra ng stimulation sa nervous system, na nagiging sanhi ng pangingisay.

2. Foaming at the Mouth: Dahil sa overstimulation ng salivary glands.

3. Tachycardia: Sobrang bilis na tibok ng puso na pwedeng mauwi sa Cardiac Arrest.

4. Respiratory Failure: Pwedeng huminto ang paghinga.

5. Loss of Motor Control: Ang pagtumba at paninigas.

Sa Vietnam, ang mga beteranong humihithit nito ay sanay na. Pero kahit sila, minsan ay “natutumba” o nawawalan ng balanse pagkahithit. Para sa mga baguhan, ito ay lason.

KABANATA 6: ANG BANTA SA MGA KABATAAN

Ang pinakanakakatakot na parte ng kwentong ito ay hindi ang pangingisay, kundi ang availability at presyo.

Sampung piso. Sa halagang sampung piso, nabibili ng mga kabataan ang lason na ito sa tindahan o sa mga pushers sa kalsada. Mas mura pa ito sa softdrink. Mas mura sa pamasahe.

Ang Tuok Lao ay hindi iligal na droga sa ilalim ng Dangerous Drugs Act (tulad ng Shabu o Marijuana) dahil technically, tabako ito. Ito ay nasa gray area. Pwede itong ipuslit, ibenta, at gamitin nang walang takot na makulong agad, maliban na lang kung papasok ito sa smuggling o regulasyon ng tabako.

Ito ang dahilan kung bakit mabilis itong kumakalat. Ang mga drug dealers ay naghahanap ng alternatibo na hindi sila madaling mahuhuli, at ang “Devil’s Smoke” ang sagot nila.

Ngunit ang epekto nito ay kasing-lala, o minsan ay mas malala pa, kaysa sa ibang droga. Ang seizures ay pwedeng magdulot ng brain damage. Ang cardiac arrest ay pwedeng ikamatay agad.

KONKLUSYON: ISANG BABALA

Ang insidente sa Puerto Princesa ay isang wake-up call. Isang malakas na sampal sa ating lipunan na may mga bagong banta na naka-amba sa ating mga anak.

Ang tatlong kabataan ay maswerteng nabuhay. Pero ang kanilang karanasan ay nagsilbing babala. Sa mga magulang: Alam niyo ba kung ano ang binibili ng anak niyo sa labas? Sa mga kabataan: Ang “cool” na subukan ngayon ay pwedeng maging huling hithit mo bukas.

Ang Tuok Lao ay hindi laro. Ito ay isang kemikal na bomba na naghihintay sumabog sa loob ng katawan mo.

Habang iniimbestigahan pa ng mga awtoridad kung sino ang source at paano ito nakapasok sa Palawan, ang pinakamabisang depensa natin ay kaalaman. Huwag tanggapin ang anumang inaalok, lalo na kung ito ay “itim na sigarilyo” na nangangakong magbibigay ng kakaibang tama. Dahil ang tamang ibibigay nito ay maaaring diretso sa ospital, kulungan, o sa sementeryo.