Sa mundo ng pulitika sa Pilipinas, bihirang makakita ng pagkakataon kung saan ang dalawang dambuhala at matagal nang magkakampi ay tila nagkakaroon ng lamat. Ang balitang kumakalat ngayon tungkol sa naging pahayag ni dating Ilocos Sur Governor Luis “Chavit” Singson hinggil sa kalagayan ng Ilocos Norte ay hindi lamang simpleng balita; ito ay isang pasabog na yumanig sa buong Solid North. Ayon kay Chavit, tila napag-iwanan na ang Ilocos Norte pagdating sa mga “matinong proyekto” kumpara sa kaniyang pinamunuang probinsya. Ang pahayag na ito ay mabilis na kumalat at naging sentro ng usap-usapan sa kalsada, sa mga palengke, at lalo na sa social media.

Para sa mga tagamasid, ang ganitong klaseng banat mula sa isang beteranong pulitiko na kilala sa pagiging prangka ay hindi dapat balewalain. Ang Ilocos Norte, na baluwarte ng pamilya Marcos, ay matagal nang tinitingnan bilang simbolo ng pag-unlad sa rehiyon. Ngunit sa mata ni Chavit, tila may kulang o may hindi tama sa kung paano pinapatakbo ang mga programa doon. Bakit nga ba nasabi ito ng isang taong itinuturing na “Lion of the North”? Ano ang pinanghahawakan niyang basehan para sabihing walang matinong proyekto sa karatig-lalawigan?

Upang lubos nating maunawaan ang bigat ng isyung ito, kailangan nating tingnan ang kasaysayan ng dalawang probinsya. Ang Ilocos Sur at Ilocos Norte ay magkapatid na lalawigan na may iisang kultura at wika, ngunit pagdating sa aspeto ng imprastraktura at agrikultura, laging may paligsahan kung sino ang mas nakakaangat. Sa mga nakalipas na dekada, ipinagmamalaki ng Ilocos Sur ang kanilang mga world-class na kalsada, ang makasaysayang Vigan, at ang mga pasilidad na direktang nakakatulong sa mga magsasaka ng tabako. Sa kabilang banda, ang Ilocos Norte ay kilala sa kanilang wind mills, malalawak na highway, at turismo.

Ang kaisipan na “walang matinong proyekto” ay isang direktang sampal sa kasalukuyang pamunuan ng Ilocos Norte. Hindi lang ito usapin ng semento at bakal; usapin ito ng pananaw kung paano nararamdaman ng mga ordinaryong mamamayan ang biyaya ng gobyerno. Sa bawat kanto ng Ilocos Norte, makikita ang mga karatula ng mga bagong gusali at tulay, ngunit sapat na nga ba ang mga ito? Ang punto ni Chavit ay maaaring tumutukoy sa “sustainability” o ang pangmatagalang pakinabang ng mga proyektong ito sa masa.

Marami sa mga taga-Ilocos Norte ang nagulat at ang iba naman ay nagalit sa binitiwang salita ng dating gobernador. Para sa mga sumusuporta sa mga Marcos at sa lokal na pamahalaan ng Laoag at probinsya, ang pahayag na ito ay itinuturing na pamumulitika lamang. Sinasabi nila na ang Ilocos Norte ay isa sa may pinakamababang poverty incidence sa bansa at patuloy na umaani ng mga parangal mula sa national government. Paano raw masasabing walang matinong proyekto kung ang mga turista ay dagsa at ang ekonomiya ay buhay na buhay?

Gayunpaman, may mga residente rin na tila sumasang-ayon sa obserbasyon ni Chavit. May mga hinaing tungkol sa mga proyektong tila “white elephant” o iyong mga malalaking gusali na nakatayo nga pero hindi naman napapakinabangan ng taumbayan. May mga usapin din tungkol sa irigasyon para sa mga magsasaka na hanggang ngayon ay kulang pa rin, at ang mataas na singil sa kuryente sa kabila ng pagiging sentro ng renewable energy sa bansa. Dito pumapasok ang katanungan: Para kanino nga ba ang mga proyektong ito? Para ba sa mga nasa posisyon o para sa mga nasa laylayan?

Ang tunggalian ng opinyon ay lalong uminit dahil sa timing ng pahayag. Sa pulitika, walang nangyayari nang hindi sinasadya. Ang pagbatikos ni Chavit ay tinitingnan ng iba bilang paghahanda para sa mas malaking labanan sa hinaharap. Hindi lingid sa kaalaman ng lahat na ang impluwensya ni Chavit ay lumalampas sa hangganan ng Ilocos Sur. Ang kaniyang boses ay may bigat sa buong bansa. Kapag siya ang nagsalita, nakikinig ang mga tao.

Sa kabilang banda, ang mga opisyal ng Ilocos Norte ay hindi rin nananatiling tahimik. Ipinapakita nila ang mga datos at mga larawan ng kanilang mga accomplishment. Ang mga bagong tayong ospital, ang pagpapalawak ng mga kalsada patungo sa mga malalayong baryo, at ang mga scholarship programs para sa mga kabataan ang kanilang naging sagot. Sinasabi nila na ang pag-unlad ay hindi lamang nakikita sa mga bonggang istruktura kundi sa kalidad ng buhay ng mga Ilocano.

Ngunit ang diskurso ay hindi lamang nagtatapos sa paghahambing ng mga proyekto. Ito ay nagbubukas ng mas malalim na diskusyon tungkol sa “leadership style.” Si Chavit ay kilala sa kaniyang hands-on na pamamaraan at ang kaniyang kakayahan na magdala ng pondo sa kaniyang probinsya. Ang mga Marcos naman ay kilala sa kanilang malawak na pananaw at ugnayan sa labas ng bansa. Ang banggaan ng dalawang istilong ito ay nagpapakita kung anong klaseng serbisyo ang hinahanap ng mga Pilipino sa kasalukuyan.

Habang tumatagal, lalong lumilinaw na ang isyung ito ay hindi lamang tungkol sa Ilocos Norte o Ilocos Sur. Ito ay isang paalala sa lahat ng mga lingkod-bayan na ang mga proyekto ay hindi dapat basta-basta ginagawa para lamang masabing may nagawa. Kailangan itong may “dating” sa buhay ng tao. Kailangan itong makaramdam ng ginhawa ang bawat pamilya. Ang salitang “matino” sa pahayag ni Chavit ay isang hamon para sa lahat—matino ba ang serbisyo? Matino ba ang paggastos sa kaban ng bayan?

Sa mga susunod na araw, inaasahan na mas marami pang detalye ang lalabas. Maglalabas ba ng opisyal na listahan ang Ilocos Norte ng kanilang mga pinakamalalaking proyekto para patunayan na mali si Chavit? O mananatili silang dedma at hahayaan ang mga tao ang humusga? Sa panig naman ni Chavit, itutuloy ba niya ang pagpuna o ito ay isang paraan lamang para makuha ang atensyon ng administrasyon?

Anuman ang maging resulta ng hidwaang ito, ang tunay na panalo dapat ay ang mga mamamayan. Ang pagpuna, gaano man ito kasakit pakinggan, ay dapat magsilbing motibasyon para sa mga lider na pagbutihin pa ang kanilang trabaho. Kung totoo ang sinasabi ni Chavit, dapat itong ayusin. Kung mali naman siya, dapat itong patunayan sa pamamagitan ng gawa at hindi lamang ng salita.

Sa huli, ang Ilocos Norte at Ilocos Sur ay mananatiling magkakapitbahay. Ang mga tao rito ay magkakamag-anak at may iisang pangarap—ang magkaroon ng maunlad na buhay. Ang ingay na nilikha ng pahayag na “walang matinong proyekto” ay isang malakas na paalala na sa pulitika, ang tanging permanenteng bagay ay ang interes ng publiko. Ang mga kalsada ay maaaring masira, ang mga gusali ay maaaring maluma, ngunit ang serbisyong totoo at matino ay hindi kailanman makakalimutan ng kasaysayan.

Kaya naman, ang bawat Ilocano, nasa loob man o labas ng bansa, ay nakatutok ngayon. Sino nga ba ang nagsasabi ng totoo? Sino ang tunay na naglilingkod? Ang debate ay hindi pa tapos, at sa bawat kanto ng Vigan hanggang Laoag, ang boses ng tao ang siyang dapat na mangibabaw. Ang hamon ay nakalatag na: Patunayan ang galing, patunayan ang malasakit, at higit sa lahat, patunayan na may “matinong proyekto” na tunay na kapaki-pakinabang para sa lahat.

Dahil sa huli, ang sukatan ng isang magaling na lider ay hindi ang dami ng kalsadang naisemento, kundi ang dami ng buhay na nabago at napaganda. Ito ang esensya ng tunay na pag-unlad na hinahanap ng bawat Pilipino, sa Ilocos man o sa anumang bahagi ng ating bansa. Ang usaping ito ay simula pa lamang ng isang mas malawak na pagmulat sa tunay na kalagayan ng ating mga probinsya.