PART 1,2: ANG BANTAY NG KADILIMAN

Maingay, magulo, at masikip ang eskinita ng Barangay San Roque. Ito ang uri ng lugar kung saan ang bawat tao ay nagmamadali, bawat segundo ay mahalaga para kumita ng pera, at ang awa ay isang bagay na madalas ay naisasantabi. Sa gitna ng ingay ng mga tricycle, sigaw ng mga tindero, at tawanan ng mga tambay, may isang nilalang na tila may sariling mundo. Isang asong askal. Kulay brown ang balahibo nito na puno ng putik at galis. Ang kanyang mga tadyang ay bakat na bakat sa kanyang balat, tanda ng matagal na gutom. Pero sa kabila ng kanyang kaawa-awang itsura, hindi siya namamalimos ng pagkain. Hindi siya nanghahabol ng sasakyan. Ang tanging ginagawa niya, mula pagsikat ng araw hanggang sa paglubog nito, ay ang tumitig sa isang partikular na drainage o imburnal sa tapat ng isang saradong pabrika.

Tinawag siyang “Baliw” ng mga tagaroon. Para sa kanila, wala na sa katinuan ang aso. Nakadapa ito sa mainit na semento, ang kanyang nguso ay nakatutok sa maliit na siwang ng mabigat na bakal na takip ng drainage. Paminsan-minsan, maririnig mo ang mahina niyang pag-ungol—isang tunog na punong-puno ng lungkot at pagmamakaawa. “Hoy! Alis diyan! Harang ka sa daan!” sigaw ni Aling Maring, ang tindera ng prutas sa kanto, sabay buhos ng tubig na pinaghugasan ng basahan sa aso. Nabasa ang aso, nanginginig sa gulat, pero umatras lang ito ng ilang hakbang. Nang tumalikod si Aling Maring, dahan-dahan itong bumalik sa pwesto, muling idinikit ang ilong sa butas ng imburnal.

Si Kuya Lito, isang tricycle driver na laging pumaparada sa tapat ng pabrika, ay ilang araw nang nagmamasid. “Kakaiba ang asong ‘yan,” bulong niya sa sarili habang humihithit ng sigarilyo. “Karaniwan sa mga askal, kapag pinalo mo o binuhusan ng tubig, tatakbo na ‘yan at hindi na babalik. Pero ‘yan? Parang may hinihintay. Parang may binabantayan.” Naawa si Lito. Mahilig siya sa hayop, pero dahil sa hirap ng buhay at dami ng anak na pinapakain, wala siyang kakayahang mag-uwi ng alaga. Ang tanging nagagawa niya ay ang magtabi ng kaunting pagkain mula sa kanyang baon para ibigay sa mga asong gala.

Isang tanghali, habang kumakain si Lito ng tanghalian sa loob ng kanyang tricycle, nakita niyang muling sinipa ng isang lasing na tambay ang aso. “Peste kang aso ka! Ang baho mo! Doon ka sa malayo!” sigaw ng lalaki. Tumalsik ang aso, umiyak nang malakas dahil tinamaan ang tagiliran nito. Gustong sumugod ni Lito para awatin ang lalaki, pero naunahan siya ng takot na baka mapag-initan siya ng grupo ng mga tambay. Nakita niya kung paano gumapang pabalik ang aso sa drainage kahit iika-ika na ito. Naluha si Lito. “Anong meron diyan, doggie? Bakit handa kang magpakamatay para sa butas na ‘yan?”

Nilapitan ni Lito ang aso nang umalis na ang mga tambay. May dala siyang kalahating piraso ng fried chicken na hindi niya inubos. “Psst… muning… ay, aso pala. Heto, kumain ka,” malambing na sabi ni Lito. Inilapag niya ang manok sa tapat ng ilong ng aso. Inaasahan niyang lalapain ito agad ng aso dahil sa sobrang payat nito. Inamoy ng aso ang manok. Tumingin ito kay Lito gamit ang kanyang nanlalabo at mapupungay na mata. Kumawag nang bahagya ang buntot nito. Pero sa halip na kainin, kinuha ng aso ang manok gamit ang bibig, lumapit sa butas ng drainage, at inihulog ito sa loob.

Natigilan si Lito. “Ha? Bakit mo tinapon?” Nagtaka siya. Sinilip niya ang butas pero napakadilim sa loob. Wala siyang makita kundi ang itim na tubig at basura. “Baka busog lang,” isip niya, kahit na halata namang buto’t balat ang aso. Kinabukasan, ganoon ulit ang nangyari. Binigyan niya ng tinapay, inihulog ulit ng aso sa butas. Binigyan niya ng hotdog, inihulog ulit. Doon na kinilabutan si Lito. Hindi kinakain ng aso ang pagkain. Ibinibigay niya ito sa kung anumang nilalang na nasa ilalim ng lupa.

Lumipas ang tatlong araw at nagsimulang bumuhos ang malakas na ulan. May bagyong paparating. Signal number 2 na sa Metro Manila. Nagsialisan na ang mga vendor. Ang mga tambay ay nagsiuwian na. Walang tao sa kalsada maliban sa rumaragasang tubig-baha na nagsisimula nang tumaas. Pero nandoon pa rin ang aso. Basang-basa. Nanginginig sa lamig. Ang tubig sa kalsada ay umaabot na sa kanyang tiyan, pero nakatayo pa rin siya sa ibabaw ng drainage cover, tumatahol nang malakas. Ito ang unang pagkakataon na narinig ni Lito na tumahol ang aso. Hindi ito tahol ng galit. Ito ay tahol ng desperasyon. Tahol ng isang nilalang na humihingi ng tulong bago mahuli ang lahat.

Hindi mapakali si Lito sa bahay nila. Rinig niya ang hampas ng hangin. “Pa, saan ka pupunta? Baha na sa labas!” pigil ng asawa niya. “May kailangan lang akong tignan, ‘Ma. Hindi ako matahimik. Yung aso sa kanto… parang may gustong sabihin,” sagot ni Lito. Nagsuot siya ng kapote at kumuha ng flashlight at isang mahabang bakal na bareta. “Bahala na,” bulong niya.

Pagdating niya sa kanto, lagpas tuhod na ang baha. Nakita niya ang aso. Halos malunod na ito dahil sa taas ng tubig pero pilit nitong kinakamot ang sementadong takip ng drainage. Dumudugo na ang mga kuko nito. Nang makita ng aso si Lito, tumakbo ito palapit sa kanya, hinila ang laylayan ng pantalon niya, at hinila siya pabalik sa drainage. “Arf! Arf! Arf!” Ang ingay ng aso ay tila sinasabing, ‘Bilisan mo! Parang awa mo na!’

“Oo na, oo na! Bubuksan ko na!” sigaw ni Lito sa gitna ng ulan. Ipinasok ni Lito ang dulo ng bareta sa siwang ng takip. Mabigat. Sobrang bigat dahil gawa ito sa purong semento at bakal. “Tulong! May tao ba diyan?! Tulungan niyo ako!” sigaw ni Lito. Buti na lang, may dumaan na dalawang barangay tanod na nagpapatrulya. “Kuya Lito! Anong ginagawa mo diyan? Delikado!”

“Tulungan niyo ako! May kailangan tayong ilabas dito! Yung aso, ayaw umalis! Baka may na-trap!” paliwanag ni Lito. Kahit naguguluhan, tumulong ang dalawang tanod. “Isa… dalawa… tatlo… angat!” Buong pwersa nilang inangat ang takip. Dahan-dahang nausog ang semento. Isang masangsang na amoy ang sumingaw mula sa ilalim.

Agad na tumalon ang aso sa gilid ng butas, tumatahol pababa. Itinutok ni Lito ang flashlight sa madilim na hukay. Malalim ito, siguro ay mga limang talampakan. Ang tubig sa ilalim ay mabilis ang agos dahil sa ulan. “Wala naman akong maki—” Sasabihin sana ni Lito na wala siyang makita, nang biglang may marinig silang tunog.

Uha… Uha…

Hindi ito tunog ng pusa. Hindi ito tunog ng daga. Nanlaki ang mga mata ng mga tanod. Nagkatinginan sila ni Lito. “Narinig niyo ba ‘yon?” tanong ni Lito, tumataas ang balahibo sa batok.

“Parang… parang bata,” sagot ng isang tanod, namumutla.

Muling itinutok ni Lito ang flashlight, sinusuyod ang bawat sulok ng drainage. Doon, sa isang maliit na ledge o pader sa gilid na hindi pa inaabot ng tumataas na tubig, may nakita silang isang basket na gawa sa plastik, yung klase ng basket na ginagamit sa palengke. Nakasabit ito sa isang nakausling bakal. At sa loob ng basket, may gumagalaw na maliit na kamay.

“Diyos ko po! Sanggol!” sigaw ni Lito. Halos himatayin siya sa nakita. Isang sanggol na nakabalot sa maruming lampin ang nasa loob ng drainage! Ang tubig ay ilang pulgada na lang bago umabot sa basket. Kung hindi nila binuksan ito ngayon, siguradong tatangayin ang bata o malulunod sa loob ng ilang minuto.

“Bumababa ako! Hawakan niyo ako!” Walang atubiling sabi ni Lito. Hindi na siya nag-isip. Ang tatay instinct niya ang gumana. Hinawakan ng mga tanod ang kanyang mga binti habang inilalawit niya ang kanyang katawan pababa sa mabahong butas. “Abot mo ba, Lito?!” sigaw ng tanod.

“Konti na lang!” sagot ni Lito. Ang amoy ay nakakasuka. Amoy imburnal, amoy dumi. Nanginginig ang kamay ni Lito habang inaabot ang handle ng basket. Ang aso naman ay nasa itaas, nakadungaw, tumatahol na parang chinicheer siya. Nang mahawakan ni Lito ang basket, naramdaman niya ang bigat nito. Buhay pa ang bata! Mabilis niyang hinila ito paitaas. “Hilahin niyo ako! Daliii!”

Nang mailapag nila ang basket sa sementadong kalsada, agad nila itong binuksan. Isang batang lalaki, siguro ay wala pang isang buwang gulang. Maputla, nanginginig sa lamig, at puno ng kagat ng lamok at langgam, pero humihinga at umiiyak. “Buhay! Buhay ang bata!” sigaw ng tanod.

Lumapit ang aso. Sa halip na magwala, dahan-dahan itong lumapit sa sanggol. Inamoy-amoy nito ang mukha ng bata at dinilaan ang maliit na kamay nito. Tumahan ang sanggol nang maramdaman ang dila ng aso. Tila kilala na ng bata ang asong ito. Tila ito ang naging nanay at tatay niya sa loob ng madilim na hukay.

Napaluhod si Lito sa gitna ng ulan, umiiyak. “Kaya pala…” bulong niya. “Kaya pala tinatapon mo ang pagkain sa butas. Pinapakain mo siya. Binabantayan mo siya.” Hinarap ni Lito ang mga taong nagsimula nang mag-usyoso kahit umuulan. “Sino?! Sino ang walang hiyang nagtapon ng anghel na ito dito?!” sigaw niya sa galit. Walang sumagot. Tanging ang patak ng ulan at iyak ng bata ang naririnig.

Dali-daling dinala ng mga tanod at ni Lito ang sanggol sa pinakamalapit na ospital. Sumama ang aso. Ayaw nitong magpaiwan. Kahit bawal ang hayop sa ospital, pinayagan ng guard na tumambay ang aso sa waiting shed sa labas nang malaman ang kwento. Basang-basa pa rin ito, pero nakatingin lang sa pinto ng emergency room, naghihintay.

Kinabukasan, kumalat ang balita sa buong bansa. “HERO DOG, SAVES ABANDONED BABY IN DRAINAGE.” Dumagsa ang media. Ang asong dating tinatawag na “Baliw” at sinisipa-sipa ng mga tao ay tinagurian ngayong bayani. Pinangalanan siyang “Hero” ng mga netizen. Maraming nagpadala ng dog food, gamot, at tulong para sa aso. Pero ang tanong ng lahat: Sino ang nag-iwan sa bata? At paano nalaman ng aso na nandoon ang sanggol?

Habang iniimbestigahan ng pulisya ang pangyayari, isang CCTV footage mula sa tapat ng pabrika ang narekober. Malabo ang kuha dahil gabi nangyari, mga isang linggo na ang nakakaraan. Sa video, makikita ang isang babaeng naka-hoodie na naglalakad nang mabilis, may bitbit na basket. Huminto siya sa tapat ng drainage, pilit na inangat ang takip nang kaunti (marahil ay hindi pa ito ganoon kabigat noon o sadyang adrenaline ang nagtulak sa kanya), at inihulog ang basket sa dilim. Pagkatapos ay tumakbo siya palayo.

Pero may isang detalye sa video na nagpaiyak sa mga nakapanood. Ilang segundo matapos umalis ang babae, dumating ang asong si Hero. Mukhang naghahanap ito ng pagkain sa basura. Narinig siguro nito ang iyak ng bata. Sinubukan niyang abutin ang butas pero hindi niya kaya. Mula noon, hindi na siya umalis. Sa video, makikitang tuwing may makukuha siyang pagkain, inihuhulog niya ito sa siwang. Minsan, nakikita siyang tumatahol sa mga tao, pero walang pumapansin.

Sa ospital, naging stable na ang lagay ng sanggol na pinangalanang “Moses” dahil nakuha siya sa tubig. Si Lito ay laging dumadalaw. Pero ang pinaka-emosyonal na tagpo ay nang payagan ng doktor na pumasok si Hero sa kwarto para makita ang bata bago ito ilipat sa DSWD.

Nang ipasok si Hero, tahimik ang lahat. Dahan-dahan itong lumapit sa kuna. Inamoy niya ang bata. Dumilat si Baby Moses at ngumiti. Ipinatong ni Hero ang kanyang ulo sa gilid ng kama at pumikit, tila sinasabing, ‘Ligtas ka na. Nagawa ko na ang trabaho ko.’

Naging sikat si Hero. Inampon siya ni Kuya Lito dahil naramdaman niyang sila ang pinagtagpo ng tadhana. Pero hindi doon nagtatapos ang kwento. Habang nagpapagaling si Hero sa bahay ni Lito, may isang babae ang lumapit sa gate nila. Nakasuot ng hoodie, nakayuko, at umiiyak.

“Ako po…” bulong ng babae, nanginginig. “Ako po ang ina ng bata.”

Nag-init ang ulo ni Lito. Gusto niyang sigawan ang babae. “Ikaw?! Ikaw ang demonyong nagtapon sa anak mo sa imburnal?! Anong klase kang ina?!”

Lumuhod ang babae, humahagulgol. “Patawarin niyo ako! Wala akong choice! Takot na takot ako noon! Wala akong pera, wala akong matutuluyan, at hinahabol ako ng sindikato! Akala ko… akala ko mas mabuti pang mamatay na lang siya kaysa mahuli kami ng mga humahabol sa akin!”

Isiniwalat ng babae, na nagngangalang Jenny, ang madilim niyang nakaraan. Biktima siya ng human trafficking. Nakatakas siya pero nabuntis siya ng isa sa mga bugaw. Hinahanap siya ng mga ito para patayin. Sa sobrang takot at postpartum depression, nagawa niya ang krimen na hindi niya mapapatawad ang sarili. “Bumabalik-balik po ako dun! Gusto ko siyang kunin pero natatakot ako na baka nandun yung mga sindikato! Nakita ko po yung aso… nakita kong binabantayan niya ang anak ko. Siya ang naging nanay na hindi ko nagawa.”

Dahil sa pag-amin ni Jenny, nakulong siya dahil sa child abandonment, pero nabigyan din siya ng proteksyon laban sa sindikato. Ang bata ay nanatili sa DSWD at kalaunan ay inampon ng isang mayamang mag-asawa na hindi magkaanak, pero pinayagan nilang maging “ninong” si Kuya Lito at bisitahin ni Hero ang bata.

Sa huli, ang kwento ni Hero at ni Baby Moses ay naging simbolo ng pag-asa. Ipinakita ng isang asong askal na ang pagmamahal at malasakit ay wala sa lahi o sa anyo. Minsan, ang mga tinatawag nating “hayop” ay mas makatao pa kaysa sa mga tunay na tao. At minsan, ang mga tinatawag nating “baliw” ay siya palang mga tunay na nakakaintindi ng halaga ng buhay.

Ngayon, si Hero ay mataba na, malinis, at masaya sa piling ni Kuya Lito. Pero tuwing dadaan sila sa tapat ng drainage na iyon, humihinto pa rin si Hero sandali, tumitingin sa butas, at kumakawag ang buntot—na para bang inaalala ang munting anghel na naging kaibigan niya sa gitna ng kadiliman.

Kayo mga Ka-Facebook? Ano ang gagawin niyo kung makakita kayo ng asong umaalulong sa isang lugar? Ipagtatabuyan niyo ba o aalamin ang dahilan? At sa tingin niyo, dapat bang mapatawad ang inang nagtapon sa anak dahil sa takot at depresyon? I-share ang kwentong ito at huwag kalimutang mag-iwan ng puso para kay Hero!

PART 3: ANG NAKARAAN NG ISANG BAYANI AT ANG ANINO NG SINDIKATO

Habang masayang naninirahan si Hero sa maliit na barong-barong ni Kuya Lito, unti-unting lumabas ang mga palatandaan na hindi siya basta-bastang asong kalye na ipinanganak sa lansangan. Isang hapon, habang pinaliliguan ni Lito si Hero gamit ang hose, napansin niya ang isang kakaibang peklat sa leeg ng aso—isang marka na tila galing sa matagal na pagsusuot ng masikip na kwelyo. Hindi ito galis, kundi bakas ng isang nakaraan. Nang gabing iyon, habang nanonood sila ng balita sa lumang TV, may ipinalabas na segment tungkol sa isang matandang namatay sa sunog sa kabilang barangay dalawang taon na ang nakakaraan. Nang marinig ni Hero ang boses ng reporter at ang tunog ng sirena sa TV, bigla itong tumayo, tumakbo sa pinto, at umalulong nang napakalungkot. Doon naalala ni Lito ang kwento ng isang “Lolo Tasyo,” isang matandang basurero na namatay noon. May kasama itong aso na laging nakabuntot sa kariton. Ang pangalan ng aso ay “Sult.”

Nagtanong-tanong si Lito sa mga lumang kakilala sa kabilang barangay. At doon niya nakumpirma ang hinala. Si Hero ay si Sultan, ang aso ni Lolo Tasyo. Noong inatake sa puso si Lolo Tasyo sa gitna ng tambakan ng basura, hindi umalis si Sultan sa tabi ng bangkay nito. Tatlong araw na binantayan ni Sultan ang kanyang amo, tinataboy ang mga daga at langaw, kahit na siya mismo ay gutom at uhaw. Nang kunin ng mga awtoridad ang bangkay, pilit na sumama si Sultan pero tinaboy siya ng mga tao. Mula noon, nawalan siya ng tiwala sa tao at naging palaboy, hanggang sa napunta siya sa drainage kung saan niya natagpuan si Baby Moses. Kaya pala ganoon na lamang ang dedikasyon ni Hero sa sanggol. Sa isip ng aso, nabigo siyang iligtas ang kanyang Lolo Tasyo noon, kaya noong narinig niya ang iyak ng sanggol sa ilalim ng lupa, ipinangako niya sa kanyang sarili na sa pagkakataong ito, hindi siya bibitaw. Ang paghulog niya ng pagkain sa butas ay hindi lang instinct; ito ay gawa ng isang pusong puno ng trauma at pagmamahal. Si Hero ay isang “guardian angel” na may unfinished business.

Samantala, habang unti-unting naghihilom ang mga sugat ng nakaraan ni Hero, ang kasalukuyan naman ay nagbabadyang maging madugo. Si Jenny, ang inang umamin sa krimen, ay nasa kustodiya na ng mga pulis. Pero hindi tahimik ang kanyang mundo. Ang sindikatong kinabibilangan ng ama ng kanyang anak ay hindi natutuwa sa paglantad niya. Ang lider ng grupo, si “Boss Romy,” ay nagpadala ng banta. Isang umaga, may natanggap na itim na ribbon ang istasyon ng pulis kung saan nakakulong si Jenny. May kasamang note: “Ang ibong maingay, pinuputulan ng dila.” Natakot si Jenny. Gusto na niyang bawiin ang testimonya niya. Gusto na niyang sabihing nagsisinungaling lang siya para mailigtas ang sarili at ang anak niya. Pero noong dinalaw siya ni Kuya Lito sa selda, kasama ang picture ni Hero at ni Baby Moses, nagbago ang isip niya. “Jenny,” sabi ni Lito sa kanya sa likod ng rehas. “Tignan mo ang asong ‘to. Hayop lang siya, pero itinaya niya ang buhay niya para sa anak mo. Ikaw, tao ka, ina ka. Hahayaan mo bang manalo ang takot kaysa sa pagmamahal mo sa bata?” Napahagulgol si Jenny. Doon siya humugot ng lakas. Desidido na siya. Ibabagsak niya ang sindikato kahit ikamatay niya, para sa kinabukasan ng anak niyang si Moses.

PART 4: ANG PAGLILITIS NG KONSYENSYA

Dumating ang araw ng paglilitis. Ito ang isa sa pinaka-inaabangang kaso sa bayan. Puno ang korte ng mga reporter, human rights advocates, at mga animal lovers na sumusuporta kay Hero. Dahil sa maselang kalagayan, naging state witness si Jenny laban kay Boss Romy at sa human trafficking ring nito. Nakaupo si Jenny sa witness stand, payat, nanginginig, pero matapang ang mga mata. Sa kabilang banda, nakaupo ang mga akusado, matatalim ang tingin sa kanya. Pero ang nakakuha ng atensyon ng lahat ay ang presensya ni Hero sa labas ng korte. Hindi pinapasok ang aso sa loob, pero nanatili ito sa pintuan, nakadapa, at tahimik na naghihintay. Sabi ng mga guard, tuwing magsasalita si Jenny sa loob, tumataas ang tenga ni Hero sa labas, tila naririnig ang bawat hikbi ng ina.

Isinalaysay ni Jenny ang impyernong pinagdaanan niya. Kung paano siya dinukot sa probinsya, ipinangakong magiging waitress pero ibinenta sa mga lalaki. Kung paano siya nabuntis at pinilit ipalaglag ang bata pero itinago niya ito. At ang gabing iyon—ang gabing umuulan. Ikinuwento niya kung paano siya tumakas mula sa safehouse bitbit ang sanggol, habang hinahabol siya ng mga tauhan ni Romy. “Wala na akong mapuntahan,” iyak ni Jenny sa mikropono. “Naririnig ko na ang mga motor nila. Alam kong kapag nahuli nila ako, papatayin nila ako at ibebenta ang anak ko. Nakita ko ang drainage. Sa isip ko, mas mabuti pang itago ko siya doon. Baka sakaling makita siya ng iba. Baka sakaling mabuhay siya. Iniwan ko siya hindi dahil ayaw ko sa kanya, kundi dahil mahal na mahal ko siya at ayaw kong madamay siya sa dumi ng buhay ko.”

Tahimik ang buong korte. Maging ang judge ay napapahid ng luha. Ang akala ng lahat na “krimen ng pagpapabaya” ay isa palang “krimen ng desperasyon.” Nang tanungin ng abogado kung nagsisisi siya, tumingin si Jenny sa bintana kung saan tanaw niya si Kuya Lito. “Opo. Araw-araw. Pero nagpapasalamat ako sa Diyos na nagpadala Siya ng isang aso. Ang asong iyon ang tumapos sa pagiging ina na hindi ko nagawa.” Dahil sa bigat ng ebidensya at testimonya ni Jenny, hinatulan ng habambuhay na pagkakakulong si Boss Romy at ang mga kasamahan nito. Nabuwag ang sindikato. Nailigtas ang marami pang kababaihan.

Pero may kapalit ang hustisya. Dahil sa inamin niyang pag-abandona sa bata, kailangan pa ring pagbayaran ni Jenny ang batas. Hinatulan siya ng ilang taong pagkakakulong, bagaman mas mababa dahil sa kanyang cooperation. Bago siya dalhin sa correctional, pinayagan siya ng korte na makita si Baby Moses at si Hero sa huling pagkakataon sa isang secure room.

Napakasakit ng tagpong iyon. Hawak ni Jenny ang anak niya na ngayon ay malusog na at nakangiti. “Moses, anak… magpakabait ka ha. Hindi ka makakasama ni Mama, pero lagi kitang babantayan mula sa malayo.” Hinalikan niya ang noo ng bata nang paulit-ulit, dinidilig ng luha ang mukha nito. Pagkatapos, bumaling siya kay Hero. Lumapit ang aso kay Jenny. Hindi ito kumahol. Ipinatong ni Hero ang kanyang paa sa tuhod ni Jenny at dinilaan ang mga luha sa pisngi nito. Niyakap ni Jenny ang aso. “Salamat… Salamat, Hero. Ikaw ang tunay na tatay ng anak ko. Bantayan mo siya para sa akin.” Nang ilabas na si Jenny ng mga gwardya, hindi umiyak si Moses. Nakatingin lang ito sa aso, at ang aso ay nakatingin sa kanya. Tila nagkaroon ng kasunduan ang dalawa na magiging maayos ang lahat.

PART 5: ANG PAMANA NG ISANG ASKAL

Lumipas ang limang taon. Marami na ang nagbago. Si Baby Moses ay inampon na ng mag-asawang Cortez, isang mayamang pamilya na hindi magkaanak. Napakabait nila at bukas ang isip. Hindi nila itinago kay Moses ang kanyang nakaraan. Sa katunayan, bahagi ng kasunduan sa adopsyon ay ang regular na pagbisita ni Kuya Lito at ni Hero sa mansyon ng mga Cortez tuwing Linggo. Ito ang pinakamasayang araw para kay Moses. Tuwing maririnig niya ang tunog ng tricycle ni Kuya Lito, tatakbo siya sa gate at sisigaw, “Tito Lito! Hero!”

Si Hero naman, bagaman matanda na at medyo maputi na ang balahibo sa nguso, ay bumabalik ang pagka-tuta kapag nakikita si Moses. Naghahabulan sila sa malawak na garden. Gumugulong sa damuhan. Minsan, makikita mo silang dalawa na nakahiga sa ilalim ng puno, natutulog nang magkatabi, gaya ng kung paano binantayan ni Hero si Moses sa imburnal. Walang pinipiling estado ang pagmamahal ng aso. Kahit nakatira na sa palasyo si Moses, ang amoy at yakap ni Hero ang kanyang “home.”

Isang araw, hindi dumating ang tricycle ni Kuya Lito. Nag-alala si Moses at ang mga magulang niya. Tumawag sila sa telepono. Ang sumagot ay isang kapitbahay. Umiiyak. “Ma’am… si Hero po… wala na.”

Namatay si Hero sa pagtulog. Payapa. Walang sakit. Sabi ni Kuya Lito, bago ito namatay, tumingin ito sa picture ni Moses na nakasabit sa dingding ng barong-barong, huminga nang malalim, at pumikit. Parang sinabi niyang, “Okay na ang bata. Pwede na akong magpahinga kasama ni Lolo Tasyo.”

Ang libing ni Hero ay hindi ordinaryo. Dinaluhan ito ng pamilya Cortez, ni Kuya Lito, at ng maraming taong natulungan ng kwento nila. Inilibing siya sa isang espesyal na lugar sa garden ng mga Cortez, sa ilalim ng paborito nilang puno ni Moses. Nagpatayo ng maliit na estatwa ang mga Cortez bilang pagpupugay. Isang estatwa ng aso na nakadungaw sa isang basket.

Sa paanan ng estatwa, may nakaukit na epitaph: “Dito nahihimlay si Hero. Ang asong nagturo sa amin na ang pagiging bayani ay wala sa suot na kapa, kundi sa laki ng puso. Ang tagapagbantay ni Moses. Ang anghel sa imburnal.”

Ilang taon pa ang lumipas. Si Moses ay isa nang binata. Nagtapos siya bilang isang Veterinarian. Ibinuhos niya ang kanyang buhay sa pag-rescue ng mga asong gala at mga inabandonang hayop. Itinatag niya ang “Hero’s Sanctuary,” isang shelter para sa mga asong katulad ni Hero—mga asong tinatawag na “baliw,” “madumi,” o “peste,” pero may natatagong kabayanihan kung bibigyan lang ng pagkakataon.

Sa tuwing may nagtatanong kay Dr. Moses kung bakit siya naging vet, lagi niyang kinukwento ang asong naghulog ng fried chicken sa imburnal para sa kanya. At sa tuwing dadaan siya sa lumang pabrika kung saan naroon pa rin ang drainage (na ngayon ay sarado na at may marker na), humihinto siya, nag-aalay ng bulaklak, at bumubulong sa hangin: “Salamat, Hero. Dahil sa’yo, humihinga ako.”

Natutunan ng buong bayan na ang bawat buhay ay mahalaga. Na sa likod ng bawat marungis na aso sa kalsada ay isang kwento ng katapatan na naghihintay lang na mahalin. Ang imburnal na dating simbolo ng pagtatapon at dumi, ay naging sagisag ng pag-asa at walang hanggang pag-ibig.

Kayo, mga Ka-Facebook? Ano ang gagawin niyo ngayon pagkatapos mabasa ang kwentong ito? Titingnan niyo pa rin ba ang mga asong kalye bilang perwisyo, o bilang mga potensyal na bayani? Tandaan, baka ang asong dinadaan-daanan niyo lang ay may misyon pala mula sa langit. I-share ang kwentong ito para sa lahat ng fur-parents at para sa alaala ng mga asong nagmahal sa atin nang higit pa sa kanilang sarili. Huwag kalimutang yakapin ang inyong mga alaga ngayon din!