Sa bawat pagsikat ng araw, nakikita natin sila—ang ating mga lolo at lola, matiyagang nakapila sa labas ng mga bangko o sa harap ng ATM machine. Hawak ang kanilang payong para pananggalang sa init o ulan, bitbit ang maliit na pouch na naglalaman ng kanilang passbook at ATM card. Para sa marami sa atin, ang pagwi-withdraw ng pera ay isang simpleng “chore” lang. Isasalpak ang card, pipindot ng PIN, kukunin ang pera, at aalis. Wala pang limang minuto, tapos na. Pero para sa ating mga Senior Citizen, ang bawat pagpunta sa ATM ay isang misyon. Ito ay araw ng “sahod,” araw ng pensyon—ang bunga ng ilang dekadang pagtatrabaho at pagsasakripisyo.

Ngunit sa pagpasok ng Pebrero 11, isang mahalagang paalala o “alert” ang umiikot ngayon na dapat pagtuunan ng pansin ng bawat pamilyang Pilipino na may kasamang Senior Citizen. Ang usapin tungkol sa “Bagong Panuntunan” o mas mainam tawaging “Mas Mahigpit na Paalala” sa cash withdrawals ay hindi dapat ipagkibit-balikat. Sa panahon ngayon kung saan nagiging mas matalino ang mga kawatan at mas mabilis ang pagbabago ng teknolohiya, ang ating mga nakatatanda ang madalas na nagiging biktima.

Ang artikulong ito ay hindi lang basta balita; ito ay isang gabay, isang paalala, at isang panawagan sa lahat ng anak, apo, at mga Senior Citizen mismo. Ano nga ba ang dapat gawin simula Pebrero 11? Bakit kailangang maging “alerto”? Hayaan ninyong himayin natin ito nang detalyado, hindi sa lengguwahe ng mga bangkero, kundi sa salitang naiintindihan nating lahat.

Ang Konteksto: Bakit Mainit ang Mata sa mga Senior?

Bago tayo pumunta sa mga dapat gawin, kailangan muna nating intindihin kung bakit “high risk” o lapitin ng disgrasya ang mga ATM card ng mga nasa edad 60 pataas. Hindi ito dahil sa hindi sila marunong; marami sa kanila ang mas matatalino pa sa atin. Ang problema ay ang “pisikal” at “teknikal” na limitasyon.

Habang nagkaka-edad, humihina ang paningin. Ang mga numero sa keypad ng ATM ay nagiging malabo. Ang instructions sa screen ay minsan masyadong mabilis mawala o masyadong maliit ang font. Dahil dito, nagiging mabagal ang kanilang transaksyon. At sa mundo ng mga kawatan, ang “mabagal” ay oportunidad. Dito pumapasok ang mga modus operandi na tila ba “inabangang” panahon ang pagsapit ng withdraw date ng mga seniors.

Simula ngayong buwan, maraming bangko ang naghihigpit sa kanilang security measures. Ito ay dahil sa naitalang pagtaas ng kaso ng “ATM skimming” at “social engineering” na target ang mga retirado. Ang Pebrero 11 ay nagsisilbing hudyat sa atin—isang deadline para baguhin ang ating nakasanayan at maging mas protektado.

Ang “New Rules” o Bagong Kasanayan: Ano ang DAPAT Gawin?

Kapag sinabing “panuntunan,” hindi laging ibig sabihin ay batas na ipinasa ng Kongreso. Madalas, ito ay mga “bank advisories” o mga bagong protocol na ipinapatupad ng mga bangko para protektahan ang pera ng kliyente. Kung ikaw ay Senior Citizen, o may inaalagaang senior, narito ang mga kritikal na hakbang na dapat nang simulang gawin o ugaliin:

1. Ang “MANDATORY” Update ng Impormasyon (KYC) Isa sa pinakamadalas na dahilan kung bakit nagkakaproblema ang ATM card ng mga senior ay ang hindi updated na records. Maraming bangko ang naglalabas ng notipikasyon na kailangang mag-update ng “Client Information” o mag-submit ng bagong ID. Kung ang huling update ni Lolo ay limang taon na ang nakakaraan, malaki ang posibilidad na ma-flag ang kanyang account bilang “dormant” o pansamantalang i-hold ang transaksyon para sa security check.

• Ang Dapat Gawin: Huwag nang hintayin na kainin ng machine ang card. Pumunta sa “New Accounts” section ng bangko at itanong kung updated ba ang records. Dalhin ang Senior Citizen ID. Siguraduhin na tama ang contact number na nakalagay sa sistema, dahil dito ipapadala ang mga One-Time Password (OTP) o security alerts.

2. Ang 3-Month PIN Change Rule Dati, okay lang na iisa ang PIN number mo sa loob ng sampung taon. Pero sa bagong “security environment” ngayon, hinihikayat (at sa ibang bangko ay nire-require) ang pagpapalit ng PIN kada 3 hanggang 6 na buwan.

• Bakit ito importante? Maraming seniors ang gumagamit ng birthday (1950, 1960) bilang PIN. Ito ang pinakamadaling hulaan ng mga kawatan kapag nanakaw ang wallet na may kasamang ID.

• Ang Payo: Tulungan si Lolo at Lola na mag-isip ng PIN na madaling tandaan pero mahirap hulaan. Iwasan ang birthday. Isulat ito sa isang papel na itatago sa bahay (huwag sa wallet!) kung sakaling makalimutan.

3. Ang “No-Touch” Policy sa mga Estranghero Ito ang pinakamasakit na katotohanan. Likas sa mga Pilipino, lalo na sa mga matatanda, ang pagiging magalang at mapagtiwala. Kapag nahihirapan sila sa ATM, at may lumapit na “Ma’am/Sir, tulungan ko na po kayo,” ang instinct nila ay magpasalamat.

• Ang Alerto: Ito ang number one modus ngayon. Ang tawag dito ay “Palit-ATM” o “Switcheroo.” Habang kunwari ay tinutulungan ka, mememoryahin nila ang PIN mo, at sa mabilis na kamay, mapapalitan nila ang card mo ng ibang card na galing sa ibang tao. Iuuwi mo ang maling card, at hawak nila ang tunay na card mo at alam nila ang PIN mo. Ubos ang laman ng account sa loob ng ilang minuto.

• Ang Bagong Rule: “Huwag na huwag magpapatulong sa hindi kakilala.” Kung hindi kaya, sa guard o empleyado ng bangko sa loob lumapit. Mas mainam na magsama ng anak o mapagkakatiwalaang kapamilya tuwing withdraw day.

4. Physical Inspection ng Machine (Check the Skimmer) Dati, salpak lang nang salpak. Ngayon, bago ipasok ang card, kailangang “kapain” muna ang machine.

• Ang Dapat Gawin: Turuan ang mga senior na galawin o yugyugin nang bahagya ang “card slot” (yung pinapasukan ng card). Kung ito ay umuuga, maluwag, o parang may nakapatong na plastic, HUWAG ituloy. Posibleng may “skimmer” ito—isang device na kumokopya ng data ng card. Tingnan din ang keypad kung may nakatutok na maliit na camera o kung ang keypad ay parang makapal masyado (fake keypad overlay).

5. Withdrawal Limits at Transaction Alerts Maraming seniors ang hindi nakakaalam na pwede palang i-set ang limit ng pwedeng i-withdraw sa isang araw.

• Ang Estratehiya: Kung ang pensyon ay 5,000 lang naman kada buwan, ipa-set ang daily withdrawal limit sa mababang halaga. Para kung sakaling manakaw ang card, hindi masisimot ang ipon na pang-emergency. Isa pa, i-activate ang SMS alert. Sa bawat galaw ng pera, dapat may text na matatanggap. Ito ang pinakamabilis na paraan para malaman kung may nagwi-withdraw na iba.

Ang Papel ng Pamilya: Hindi Ito Laban ni Lolo Mag-isa

Sinasabing ang sukatan ng pagmamahal natin sa ating mga magulang ay hindi sa kung magkano ang ibinibigay natin, kundi sa kung paano natin sila pinoprotektahan. Ang isyu ng ATM safety ay isyu ng pamilya.

Minsan, nagagalit pa tayo kapag “makulit” sila o paulit-ulit ang tanong tungkol sa pera. Pero intindihin natin, ang perang laman ng ATM na ‘yan ay hindi lang basta papel. ‘Yan ay pambili ng gamot sa high blood, pambili ng gatas ng apo, o pambayad sa kuryente. Kapag ‘yan ay nawala dahil sa scam, ang epekto sa kanila ay hindi lang financial—ito ay emotional trauma. Pakiramdam nila ay wala na silang silbi, o naging pabaya sila. Dudurog ito sa kanilang self-esteem.

Kaya simula Pebrero 11, gawin nating “family project” ang banking safety nila.

• Samahan Sila. Hangga’t maaari, huwag silang hayaang pumila nang mag-isa lalo na kung “peak hours” o araw ng sweldo. Ang presensya ng isang mas nakababatang kasama ay sapat na para umatras ang mga masasamang loob na nag-aabang sa paligid.

• Check the Balance Together. Gawing regular ang pag-check ng balanse online (kung may access) para hindi na kailangang pumunta sa ATM para lang mag-balance inquiry.

• Turuan sa “Privacy”. Ipaalala sa kanila na takpan ang kamay habang pumipindot ng PIN. Kahit walang tao sa likod, may mga CCTV o hidden cameras na pwedeng makahagip nito.

Mga Karapatan ng Senior Citizen sa Bangko

Huwag din nating kalimutan na may mga pribilehiyo sila na dapat nilang i-demand o gamitin.

1. Priority Lane: Lahat ng bangko at ATM (kung may nakabantay) ay dapat may priority para sa kanila. Huwag mahihiyang gamitin ito.

2. Manager’s Assistance: Kung talagang hindi sanay sa ATM, pwede silang mag-withdraw “over-the-counter” sa loob ng bangko. Kahit mas matagal nang konti, sigurado namang ligtas ang pera at hawak agad nila.

Ang Banta ng “Love Scam” at “Text Scam”

Bagama’t tungkol sa ATM ang ating pinag-uusapan, konektado rito ang mga text scam. “Lolo, nanalo ka ng raffle, ibigay mo account number mo.” O kaya naman ay may tatawag na nagpapanggap na taga-bangko na nagsasabing “blocked” daw ang ATM card at kailangang ibigay ang numero para maayos.

Ang panuntunan dito ay simple at mariin: WALANG BANGKO ANG HIHINGI NG PIN O OTP SA TEXT O TAWAG. Kapag hiningi ito, scam ‘yan. Period. Turuan natin silang huwag mag-reply at burahin agad ang mensahe.

Ang Realidad ng “Cashless” Society

Habang pinipilit ng mundo na maging “cashless” o digital na ang lahat (GCash, Maya, Bank Apps), marami pa rin sa ating mga seniors ang mas gusto ang cash. Mas ramdam nila ang pera kapag hawak nila. Respetuhin natin ito, pero alalayan natin sila sa transisyon. Kung kaya nilang matuto mag-GCash, turuan nang dahan-dahan. Pero kung ATM pa rin ang gusto nila, siguraduhin nating ligtas ang bawat pindot nila.

Konklusyon: Isang Hamon sa Bawat Isa

Ang “Alerto” na ito ay hindi para takutin kayo. Ito ay para gisingin tayo sa katotohanan na ang kaligtasan ng ating pera ay nakasalalay sa ating pagiging mapagmatyag.

Sa mga Lolo at Lola, huwag kayong matakot gumamit ng ATM, pero huwag din kayong maging kampante. Ang inyong pera ay pinaghirapan ninyo, kaya karapatan ninyong protektahan ito nang buong higpit.

Sa mga anak at apo, tingnan niyo ang kalendaryo. Pebrero na. Kumustahin ang ATM card ni Nanay at Tatay. May basag na ba? Burado na ba ang pangalan? Alam pa ba nila ang PIN? Kailangan na bang i-update ang records sa bangko?

Ang simpleng pagtatanong at pag-aasikaso nito ngayon ay pwedeng magligtas sa inyo sa malaking sakit ng ulo bukas. Huwag nating hintayin na may umiiyak na lola sa harap ng bangko dahil nakuha ang kanyang pensyon bago tayo kumilos.

Ang bagong panuntunan simula Pebrero 11 ay simple lang: Maging Alerto, Maging Matalino, at Maging Protektor ng ating mga Senior Citizen. Dahil sa huli, ang pag-aalaga sa kanila ay hindi lang sa pagpapakain o pagpapainom ng gamot, kasama rito ang pagsigurado na ang kanilang “financial dignity” ay nananatiling buo at ligtas.

Ingat po tayong lahat sa pagwi-withdraw!