PANIMULA: ANG MGA BULONG SA LIKOD NG KATAHIMIKAN

Sa ating kultura, ang punerarya ay itinuturing na sagradong lugar. Ito ang huling hantungan ng ating mga mahal sa buhay bago sila ihatid sa kanilang himlayan. Dito tayo nagluluksa, nagdarasal, at nagbibigay-galang. Inaasahan natin na sa likod ng mga saradong pinto ng “preparation room,” ang mga yumao ay tinatrato nang may pinakamataas na dignidad at respeto.

Ngunit paano kung ang lugar na dapat sana ay santuwaryo ng mga patay ay maging palaruan ng demonyo? Paano kung ang mga taong pinagkatiwalaan nating mag-ayos sa ating mga mahal sa buhay ay sila palang bababoy sa kanilang katahimikan?

Sa isang tahimik na bayan sa Candelaria, Quezon, isang kwento ang matagal na ibinaon sa limot—hindi dahil sa kawalan ng interes, kundi dahil sa sobrang lagim at pandidiri. Ito ay kwento ng isang embalsamador na ang pagnanasa ay hindi sa mga buhay, kundi sa mga malamig na bangkay. Ito ay kwento ni Ernesto Almazora, at ang bangungot na nasaksihan ng kanyang katrabahong si Renato Sumalde.

Isang kwentong susubok sa inyong sikmura, magpapakulo ng inyong dugo, at magpapatunay na kung minsan, ang batas ng tao ay may kakulangan, ngunit ang batas ng karma ay hindi kailanman nagmimintis.

Halina’t ating buksan ang pinto ng isang lumang punerarya at alamin ang lihim na mas malalim pa sa hukay.

KABANATA 1: ANG LUMANG PUNERARYA SA GILID NG KALSADA

Sa gilid ng isang hindi mataong kalsada sa Candelaria, nakatayo ang isang gusali. Luma na ang pintura, kupas na ang signage, at tila ba nilipasan na ng panahon. Ito ang punerarya ni Mang Victor Ginto, isang retiradong OFW na ngayon ay bihira nang bumaba mula sa ikalawang palapag ng kanyang bahay.

Para sa mga dumadaan, isa lamang itong ordinaryong negosyo. Pero sa loob, ang hangin ay laging may halong amoy ng formalin, kandila, at mga bulaklak na unti-unting nalalanta.

Ang “star” ng operasyon sa ibaba ay si Ernesto Almazora. Siya ang beteranong embalsamador. Halos isang dekada na siya sa serbisyo. Kilala siya bilang tahimik, mabagal kumilos, at matipid ngumiti. Wala siyang pamilya. Ayon sa chismis, galing siya sa Visayas at lumuwas ng Luzon matapos iwan ng asawa.

Dahil walang inuuwian, si Ernesto na rin ang nagsisilbing gwardya ng punerarya. Siya ang laging naiiwan tuwing hatinggabi. Sanay siya sa dilim. Sanay siya sa mga patay. Para sa kanya, ang mga bangkay ay mas mabuting kasama kaysa sa mga buhay—hindi nagrereklamo, hindi nanghuhusga.

Sa kabilang banda, pumasok bilang bagong empleyado si Renato Sumalde. Bata, puno ng pangarap, at medyo inosente pa sa kalakaran ng mundo. Gusto sana niyang maging doktor, pero dahil sa kahirapan, naging embalsamador na lang muna. Para sa kanya, ito ay marangal na trabaho.

Sa mga unang buwan, naging maayos ang samahan ng dalawa. Si Ernesto ang “mentor,” si Renato ang estudyante. Pero napapansin ni Renato na may kakaiba kay Ernesto. Masyado itong “obsessive” sa mga bangkay, lalo na kung babae. Minsan, nahuhuli niya itong kinakausap ang mga patay na parang buhay pa. Akala ni Renato, “quirk” lang ito ng isang taong laging mag-isa.

Hindi niya alam, iyon pala ay senyales ng isang sakit na nakatago sa kaibuturan ng pagkatao ni Ernesto.

KABANATA 2: ANG GABI NG PAGKAKATUKLAS

Enero 2018. Isang gabi na magpapabago sa buhay ni Renato magpakailanman.

Tapos na ang duty ni Renato. Nakauwi na siya. Pero pagdating sa bahay, napansin niyang naiwan niya ang susi ng kanyang motorsiklo sa punerarya. Kahit tinatamad at medyo kinakabahan dahil hatinggabi na, bumalik siya.

Pagdating niya sa gate, tahimik ang paligid. Pero may napansin siyang kakaiba. Ang ilaw sa Preparation Room (o Prep Room) ay bukas pa.

Nagtaka si Renato. Alam niyang tapos na ang trabaho ni Ernesto. Wala naman silang bagong tawag o serbisyo ng gabing iyon. Bakit gising pa si Ernesto? At bakit nasa prep room?

Dahan-dahan siyang naglakad. Ang bawat hakbang ay mabigat. May kung anong kutob sa kanyang dibdib na nagsasabing huwag kang tumuloy. Pero nanaig ang kuryosidad.

Habang papalapit siya sa pinto, nakarinig siya ng mga ungol. Hindi ungol ng takot, kundi ungol ng… sarap? Kinilabutan si Renato.

Sumilip siya sa maliit na siwang ng pinto.

Ang tumambad sa kanya ay isang eksenang galing sa impyerno.

Nakita niya ang maputlang paa ng isang babaeng bangkay na nakasalampak sa mesa. At sa ibabaw nito, nakatayo si Ernesto. Nakatalikod, pero kitang-kita sa galaw ng kanyang katawan ang ginagawa.

Ang mga kamay ni Ernesto ay humahaplos sa malamig na balat ng patay. Ang kanyang katawan ay gumagalaw sa ritmong hindi angkop sa loob ng isang punerarya.

Hinalay ni Ernesto ang bangkay.

Napaatras si Renato. Napakapit siya sa hamba ng pinto. Gusto niyang sumuka. Gusto niyang sumigaw. Gusto niyang sugudin si Ernesto at bugbugin. Pero naunahan siya ng takot. Takot sa nakita niya, at takot sa kung anong pwedeng gawin sa kanya ni Ernesto kung mahuli siya.

Umalis siya nang tahimik, pero ang imahe sa kanyang utak ay hindi na maalis.

KABANATA 3: ANG BANTA AT ANG KATAHIMIKAN

Kinabukasan, pumasok si Renato na nanginginig. Hindi siya makatingin nang diretso kay Ernesto. Pero alam niyang kailangan niyang magsalita. May dignidad ang mga patay. May pamilya silang nagtitiwala sa kanila.

Sinubukan niyang kausapin si Ernesto nang masinsinan. “Kuya Erning, may hangganan ang trabaho natin. Respetuhin naman natin sila.”

Nagbago ang anyo ni Ernesto. Ang tahimik na matanda ay naging isang halimaw na nanlilisik ang mata.

Lumapit ito kay Renato, sobrang lapit na naaamoy na niya ang hininga nito. “Wala kang pakialam sa ginagawa ko,” bulong ni Ernesto. “Walang makakaalam. Walang magsusumbong. At kung meron man… alam ko kung saan kayo nakatira.”

Isang direktang banta sa buhay ni Renato at ng kanyang pamilya.

Dahil dito, natakot ang binata. Mahirap lang sila. Wala silang laban kung sakaling may gawing masama si Ernesto. Pinili niyang manahimik.

Pero ang katahimikan ay may kapalit. Naging bilanggo siya ng kanyang konsensya.

Sa mga sumunod na buwan, naging mapagmasid si Renato. At lalo niyang nakumpirma na hindi iyon “one-time incident.”

• May dinalang bangkay ng isang 5-anyos na batang babae. Kinabukasan, napansin ni Renato na may mga galos ito na wala sa report.

• May buntis na namatay. Nahuli niyang nakatitig si Ernesto dito na parang gutom na aso.

Gabi-gabi, binabangungot si Renato. Nakikita niya ang mga mukha ng mga bangkay. Nakadilat. Nakatingin sa kanya. Nagtatanong: “Bakit hindi mo kami ipinagtanggol? Bakit hinayaan mo kaming babuyin?”

Nagigising siyang pawis na pawis at umiiyak. Hindi na niya kaya.

KABANATA 4: ANG PAGTAKAS AT ANG PAGBABALIK NG KARMA

Nobyembre 2019. Halos dalawang taon na ang lumipas. Suko na si Renato. Hindi na niya masikmura ang amoy ng formalin dahil naaalala niya ang baho ng gawain ni Ernesto.

Nag-resign siya. Lumuwas ng Maynila at nagtrabaho bilang “bagger” sa isang grocery. Gusto niyang magsimula muli. Gusto niyang makalimot. Akala niya, tapos na ang kalbaryo niya.

Pero sadyang mapaglaro ang tadhana. Kung minsan, kailangan mong harapin ang demonyo para matapos ang sumpa.

Ilang araw pa lang siya sa Maynila, nagbukas siya ng Facebook. Nakita niya ang post ng kanyang tiyuhin. Isang black and white na litrato. “Paalam, Lyn. Mahal ka namin.”

Nanlamig si Renato. Si Lyn Isidro. Ang kanyang pinsan. Ka-edad niya. Bagong graduate ng HRM. Maganda, mabait, at puno ng pangarap. Namatay sa isang karambola ng sasakyan sa Quezon.

At ang masakit na detalye? Sa punerarya ni Mang Victor dinala ang bangkay. Sa teritoryo ni Ernesto.

Parang bombang sumabog sa utak ni Renato ang impormasyon. Alam niya ang “type” ni Ernesto. Bata, maganda, fresh. Si Lyn ang perpektong biktima para sa halimaw.

Hindi siya nagdalawang-isip. Iniwan niya ang trabaho sa Maynila at sumakay ng bus pauwi. Buong byahe, nagdadasal siya: “Sana mali ako. Sana hindi niya ginalaw si Lyn.”

KABANATA 5: ANG KOMPRONTASYON

Gabi na nang makarating si Renato sa Candelaria. Dumiretso siya sa punerarya.

Wala si Ernesto. Tapos na ang duty. Pero nandoon ang kabaong ni Lyn sa viewing room. Nilapitan niya ito. Tinitigan ang mukha ng pinsan. Maganda pa rin kahit maputla. Pero sa likod ng make-up, parang nararamdaman ni Renato ang pambababoy na posibleng nangyari.

Nakita niya ang kanyang Tiyo at Tiya, umiiyak sa sulok. Lumapit siya. Niyakap sila. At sa puntong iyon, nagpasya si Renato: Tama na ang pananahimik.

Kinausap niya ang mga magulang ni Lyn. Sa nanginginig na boses, ibinunyag niya ang lahat. Ang nakita niya noong 2018. Ang mga hinala niya. Ang banta ni Ernesto.

“Tito, Tita… kailangan nating ipasuri ulit ang katawan ni Lyn. Kilala ko si Ernesto. May sakit siya sa utak. Baka… baka ginalaw niya si Insan.”

Halos himatayin ang nanay ni Lyn. Ang sakit ng pagkamatay ng anak ay dinagdagan pa ng posibilidad na binaboy ito. Galit na galit ang ama ni Lyn. Gusto niyang sugudin si Ernesto.

KABANATA 6: ANG KAKULANGAN NG BATAS

Kinaumagahan, nagsampa sila ng reklamo. Isinailalim sa re-examination ang katawan ni Lyn.

Ang resulta ng medico-legal: Positibo. May mga senyales ng sexual abuse na nangyari post-mortem (pagkatapos mamatay).

Dito na gumuho ang mundo ng pamilya. Totoo ang hinala ni Renato. Hinalay ni Ernesto ang pinsan niya.

Pero dito rin lumabas ang isang nakakalungkot na katotohanan sa sistema ng hustisya sa Pilipinas. Nang magtanong sila sa abogado kung anong kaso ang pwedeng isampa, nalaman nilang walang direktang batas laban sa Necrophilia sa bansa.

Hindi pwedeng Rape, dahil ang rape ay krimen laban sa taong buhay. Ang patay ay wala nang “consent” na pwedeng labagin sa mata ng batas noon. Ang tanging naisampa nila ay Acts of Lasciviousness at Grave Scandal—mga kasong tila napakagaan kumpara sa bigat ng ginawa ni Ernesto.

Dahil sa iskandalo, tinanggal si Ernesto sa trabaho. Pero bago pa man siya maaresto o mapanagot, naglaho siya na parang bula. Tumakas. Nagtago.

Pakiramdam ni Renato, nabigo siya. Nagsalita na siya, pero nakatakas pa rin ang demonyo.

KABANATA 7: ANG HATOL NG LANGIT (NECROTIZING FASCIITIS)

Akala ng lahat, tapos na ang kwento. Nakatakas na si Ernesto. Malayang makakahanap ng ibang punerarya para ituloy ang kahibangan.

Pero may kasabihan tayo: “Ang hindi kayang abutin ng batas ng tao, aabutin ng batas ng Diyos.”

Ilang buwan ang lumipas, taong 2020. Bago pumutok ang pandemya. May natanggap na balita ang pamilya ni Renato. May isang pasyente sa isang public hospital sa Batangas na tumutugma sa deskripsyon ni Ernesto.

Pinuntahan nila para kumpirmahin. At doon, nakita nila ang isang eksenang hindi nila malilimutan.

Si Ernesto Almazora, ang lalakeng nambaboy sa mga bangkay, ay nakaratay sa isang charity ward. Walang dumadalaw. Walang pamilya. Walang kaibigan.

At ang kanyang sakit? Necrotizing Fasciitis.

Ito ay isang bihirang impeksyon kung saan ang bacteria ay “kumakain” ng laman ng tao habang buhay pa ito. Ang kanyang balat ay nabubulok. Ang kanyang katawan ay nangangamoy—mas masangsang pa sa mga bangkay na inembalsamo niya.

Sinasabi ng mga eksperto na ang sakit na ito ay maaring makuha mula sa impeksyon galing sa patay na katawan o maruming instruments. Isang nakakakilabot na irony. Ang mga bangkay na kanyang binaboy ang tila naningil sa kanya.

Dahan-dahan siyang inubos ng sakit. Nakikita niya ang sarili niyang katawan na naaagnas. Nararamdaman niya ang sakit ng bawat pulgada ng kanyang laman na namamatay.

Nang tawagin ang pari para bigyan siya ng huling sakramento, kwento ng mga nurse, hindi makatingin ng diretso ang pari. Hindi dahil sa galit, kundi dahil sa tindi ng amoy at itsura ni Ernesto. Para siyang bangkay na humihinga.

Binawian ng buhay si Ernesto na walang nagluksa. Inilibing siya sa isang Mass Grave kasama ng iba pang “indigent” patients. Walang lapida. Walang pangalan. Walang nakakaalam kung saan siya eksaktong naroroon.

PANGWAKAS: ANG PAGHILOM AT ANG ARAL

Nang mabalitaan ni Renato ang pagkamatay ni Ernesto, hindi siya nagsaya. Pero nakaramdam siya ng kapayapaan.

Natahimik na ang kanyang mga bangungot. Nagawa niyang ipaglaban ang kanyang pinsan, kahit sa huli na.

Bumalik si Renato sa Maynila. Hindi na siya bumalik sa pag-eembalsamo. Nagtrabaho siya sa grocery, isang simpleng buhay na malayo sa kamatayan.

Tuwing Undas, umuuwi siya sa Quezon. Dumadalaw sa puntod ni Lyn. Nag-aalay ng bulaklak at dasal.

Ang kwento ni Ernesto at Renato ay isang babala sa ating lahat. Una, na may mga kasamaan na nagtatago sa mga lugar na hindi natin inaasahan. Pangalawa, na ang batas ng tao ay may butas, kaya dapat maging mapagmatyag. At higit sa lahat, na ang KARMA ay totoo. Hindi man agad, hindi man sa paraang gusto natin, pero maniningil ito.

Ang katawan ay templo, buhay man o patay. At sinumang lumapastangan dito ay haharap sa matinding kaparusahan—kung hindi sa korte, ay sa paraang mas masakit at mas malagim.

Para kay Lyn at sa iba pang naging biktima ni Ernesto na hindi napangalanan: Hustisya na ang bahalang yumakap sa inyo sa kabilang buhay.