Panimula: Ang Pagbasag sa Katahimikan ng Dapecol

Sa mahabang panahon, ang mga pader ng Davao Prison and Penal Farm (Dapecol) ay naging saksi sa mga kwentong hindi kailanman nakakalabas. Mga kwento ng hirap, pagsisisi, at karahasan na karaniwan na sa buhay-bilangguan. Ngunit nitong mga nakaraang araw, ang mga pader na ito ay tila naging manipis na papel na pinunit ng isang napakalakas na pagsabog ng katotohanan.

Sa harap ng Quad Committee ng Kamara, isang serye ng pagdinig ang yumanig sa pundasyon ng nakaraang administrasyon. Hindi ito simpleng usapin ng korapsyon o kapabayaan. Ito ay isang kwento ng dugo, sabwatan, at isang diumano’y sistematikong plano na patayin ang tatlong Chinese Nationals sa loob mismo ng bartolina—sa ilalim ng ilong, at ayon sa mga testigo, sa ilalim ng utos ng mismong Warden.

Ang sentro ng bagyong ito? Si Superintendent Gerardo Padilla, ang dating Warden ng Dapecol, na ngayon ay naiipit sa pagitan ng pagtanggi at ng nagpapatong-patong na ebidensya mula sa kanyang mga dating bilanggo at sariling mga tauhan.

Ang “Middleman”: Ang Rebelasyon ni Jimmy Fortaleza

Para maintindihan natin ang kabuuan ng “planong” ito, kailangan nating balikan ang simula. At ang simula, ayon sa mga testimonya, ay hindi sa loob ng selda, kundi sa isang pribadong pagbisita.

Si Jimmy Fortaleza, isang dating police major na nakulong din sa Dapecol dahil sa kasong arbitrary detention with murder, ang nagsilbing “susi” sa pagbubukas ng kwentong ito. Sa kanyang sinumpaang salaysay, ibinunyag niya ang sunod-sunod na pangyayari noong 2016 na nagbigay-daan sa krimen.

Ayon kay Fortaleza, Hulyo 2016—kaka-upo pa lamang ni dating Pangulong Rodrigo Duterte—nang makatanggap siya ng mga bisita na hindi niya inaasahan. Dumating sa Dapecol sina Colonel Royina Garma, Colonel Edilberto Leonardo, at Colonel Grijaldo. Kilala si Garma bilang isa sa mga “power players” sa pulisya noong panahon ni Duterte, at ayon kay Fortaleza, classmate niya ito sa Philippine National Police Academy (PNPA).

Ang pakay ng pagbisita? Hindi para mangumusta lang. Tinanong umano ni Garma kung nasaan nakakulong ang mga Chinese drug lords. Nang ituro ni Fortaleza na nasa foreigner’s ward ang mga ito, nagbitaw umano si Garma ng isang makahulugang salita: “Meron lang kaming operation against sa mga Chinese drug lords na nandito.”

Sa puntong iyon, wala pang kamalay-malay si Fortaleza na ang “operasyon” na tinutukoy ay hindi legal na imbestigasyon, kundi isang sentensya ng kamatayan.

Ang Mga Tawag: Ang Koneksyon ni Garma kay Padilla

Kung ang unang pagbisita ay ang “survey,” ang mga sumunod na araw ay ang “paglalatag ng plano.”

Isinalaysay ni Fortaleza na noong unang linggo ng Agosto 2016, muling tumawag si Colonel Garma sa kanya. Sa pagkakataong ito, hindi na siya ang pakay, kundi ang Warden na si Superintendent Gerardo Padilla. Dahil may access sa cellphone si Fortaleza bilang “trustee” o force multiplier sa loob, siya ang naging tulay.

“Gusto niyang makausap si Superintendent Gerardo Padilla,” kwento ni Fortaleza. Ibinigay niya ang telepono kay Padilla, at nag-usap ang dalawa sa opisina ng Warden. Walang nakarinig sa usapan, pero ang resulta ng tawag na iyon ay mararamdaman ilang araw makalipas.

Noong Agosto 8, 2016, muling tumawag si Garma kay Fortaleza. Ang mensahe ay maikli pero mabigat: “Bok, okay na. Nag-usap na kami. Ako na ang bahala, may mga tao ako sa loob.”

Dito na nabuo ang hinala na may “kasunduan” na nangyari sa pagitan ng mataas na opisyal ng pulisya at ng Warden ng bilangguan. Ang tanong na lang ay: Sino ang mga “tao” ni Garma sa loob, at ano ang gagawin nila?

Ang “Special Request” at ang Bartolina

Noong Agosto 11, 2016, lumabas ang tunay na kulay ng plano. Tumawag ulit si Garma kay Fortaleza at nakiusap: “Baka pwedeng dalhan ng pagkain ‘yung mga tao niya dahil naipasok sa loob ng bartolina.”

Ang bartolina ay ang “isolation cell”—isang masikip, madilim, at mainit na lugar na pinaglalagyan ng mga pasaway na bilanggo. Pero ang mga “tao” ni Garma na sina Leopoldo “Tata” Tan at Fernando Magdadaro ay hindi naman nagkaroon ng violation. Bakit sila nandoon?

Ayon sa mga mambabatas, ito ay estratehiya. Inilagay sila doon para mag-abang. Sila ang “abangers” sa bitag na inihahanda para sa mga target.

Ang Gabi ng Lagim: Agosto 13, 2016

Dumating ang araw na itinakda. Noong Agosto 13, nagkaroon ng biglaang “Oplan Galugad” o inspeksyon sa selda ng mga Chinese nationals. Ayon sa report, nahulihan daw ang mga ito ng droga (bagamat sabi ni Fortaleza ay cellphone lang ang alam niyang nakuha).

Dahil sa violation na ito, inilipat ang tatlong Chinese nationals—sina Chu Kin Tung, Li Lan Yan, at Wong Meng Pin. Sa dinami-dami ng selda sa Dapecol, at sa kabila ng protocol na dapat hiwalay ang mga foreigner sa local inmates, saan sila dinala?

Sa Selda 6. Ang bartolina kung saan naghihintay sina Tata Tan at Fernando Magdadaro.

Ang senaryo ay perpekto para sa isang patayan. Masikip. Walang CCTV. At ang mga kasama sa selda ay mga convicted murderers na may basbas mula sa labas.

Bandang alas-otso ng gabi, narinig ni Fortaleza at ng iba pang bilanggo ang kaguluhan. Ungol. Sigawan. Kalabog.

Sa loob ng Selda 6, ginagawa na nina Tan at Magdadaro ang “trabaho.” Gamit ang mga patalim (balisong at korta) na himalang nakapasok sa loob ng high-security facility, pinagsasaksak nila ang tatlong Chinese nationals hanggang sa mawalan ng buhay.

Ang Pagtatakip: “Itapon Niyo sa Labas”

Ang pinaka-damning na bahagi ng testimonya ay ang nangyari pagkatapos ng patayan. Karaniwan, kapag may krimen sa loob ng bilangguan, ang Warden ay darating para mag-imbestiga, magalit, at parusahan ang mga may sala.

Pero ayon kay Tata Tan at Magdadaro, nang dumating si Superintendent Padilla sa harap ng duguang selda, kalmado lang ito.

Tinanong ni Padilla: “Ano ang ginamit ninyong pagpatay?” Sumagot ang mga hitmen: “Balisong at korta, Sir.” Ang utos ni Padilla: “Itapon ninyo sa labas ‘yung mga ginamit ninyo.”

Walang galit. Walang gulat. Tila ba inaasahan na niya ang nangyari. Pagkatapos nito, inutusan ang commander of the guards na si Inspector Noni Foro na ilabas at pusasan ang dalawa. Pero ayon sa mga testigo, palabas lang iyon. Ang totoo, protektado sila.

Padilla vs. The Quad Comm: Ang Pagtanggi ng Warden

Sa pagdinig, ginisa nang husto si Superintendent Padilla. Humarap siya sa mga galit na galit na mambabatas na sina Cong. Dan Fernandez, Cong. Johnny Pimentel, at Cong. Benny Abante.

Mariing itinanggi ni Padilla ang lahat. “Hindi ko po kilala si Colonel Garma,” aniya. “Wala pong tumawag sa akin.” “Hindi ko po alam na pinagsama-sama sila sa iisang selda.”

Dito na nag-init ang ulo ng komite.

“Warden ka, ikaw ang pinakamataas na opisyal, tapos wala kang alam?” sigaw ng mga kongresista. Iginiit ni Padilla na may “hierarchy” o level of approval, at ang desisyon daw sa paglilipat ng selda ay nasa “ship commander” o commander of the guards at hindi umaabot sa kanya.

Isa itong palusot na hindi bumenta sa komite. Paanong ang paglilipat ng tatlong high-profile drug lords at dalawang convicted murderers sa iisang masikip na kwarto ay hindi aabot sa kaalaman ng Warden? Ito ay tinawag na “Command Responsibility.” Kung hindi niya alam, siya ay inutil. Kung alam niya at hinayaan niya, siya ay kasabwat.

Ang “Smoking Gun”: Si Inspector Foro Lumaglag

Para tuldukan ang pagpapalusot ni Padilla, ipinatawag at pinanumpa ng komite si Senior Inspector Noni Foro—ang Commander of the Guards noong panahong iyon. Siya ang direktang subordinate ni Padilla.

Tinanong siya nang diretso: “Sino ang nag-utos na pagsama-samahin ang lima sa iisang bartolina? Ikaw ba?”

Sa simula, nag-aatubili si Foro. Pero nang bantaan siya ng contempt at pagkakulong, nagsalita na siya ng totoo.

“May advice po si Sir Jerry (Padilla),” pag-amin ni Foro.

Isang simpleng sagot na nagpaguho sa depensa ni Padilla. Ang kanyang sariling tauhan, ang taong dapat sumalo sa kanya, ay itinuro siya bilang utak ng paglilipat. Kinumpirma ni Foro na ang “final approval” ay laging nasa Warden.

Napahiya si Padilla. Nahuli sa akto ng pagsisinungaling. Mula sa pagiging “incompetent” na Warden na walang alam, naging malinaw na siya ay ang “Enabler” ng krimen.

Ang “Job Well Done” at ang Gantimpala

Isa sa pinaka-kontrobersyal na bahagi ng kwento ay ang nangyari matapos ang krimen. Ayon sa salaysay ni Tata Tan sa mga nakaraang pagdinig, dinala siya sa opisina ni Padilla matapos ang pagpatay. Doon, may kausap daw si Padilla sa telepono.

Ang kausap? Ang “Presidente.”

Ayon kay Tan, narinig niyang binati ng kausap si Padilla: “Job well done, Colonel. Congrats.”

Bagama’t itinanggi ito ni Padilla (na sinabing “impossible” daw), may isa pang ebidensya na nagpapatibay sa teorya ng gantimpala. Ayon kay Jimmy Fortaleza, ilang araw matapos ang insidente, nakita niya sina Tan at Magdadaro na naglalakad sa loob ng penal colony.

Ang napansin niya? “Nakabihis na sila nang maayos at may suot na silang mga alahas na parang galing abroad. May kwintas, singsing, at relo.”

Saan galing ang mga alahas? Sa loob ng kulungan kung saan bawal ang pera at luho, paano nagkaroon ng ginto ang dalawang bilanggo na kakatapos lang pumatay? Ito ba ang kabayaran sa kanilang serbisyo?

Ang Pagsusuri: State-Sponsored Killing?

Ang kasong ito ay hindi lamang tungkol sa isang Warden na nagpabaya. Ito ay nagpapakita ng isang nakakatakot na pattern ng “State-Sponsored Killing” o pagpatay na may basbas ng gobyerno.

Pinagtagpi-tagpi ng Quad Committee ang kwento:

Si Colonel Garma (pulis) ang nag-coordinate.

Si Superintendent Padilla (BuCor) ang nag-facilitate sa loob.

Sina Tan at Magdadaro (bilanggo) ang naging hitmen.

Ang “mataas na opisyal” ang nagbigay ng utos at gantimpala.

Ito ay isang malinaw na pag-abuso sa kapangyarihan. Ang mga institusyon na dapat ay nagpapanatili ng kaayusan (PNP at BuCor) ay ginawang instrumento ng karahasan. Ang mga bilanggo na dapat ay nagbabayad-puri ay ginawang “assassins.”

Sabi ni Congressman Johnny Pimentel, “Warden Padilla, baon na baon ka na.” Ang testimonya ng tatlong saksi (Fortaleza, Tan, Magdadaro) at ang kumpirmasyon ng kanyang sariling tauhan (Foro) ay bumuo ng isang kasong “airtight” laban sa kanya.

Konklusyon: Ang Hustisya ay Paparating

Sa pagtatapos ng pagdinig, iniwan ng komite ang isang mabigat na hamon kay Padilla: Magsabi ng totoo o harapin ang kaso ng murder.

Si Jimmy Fortaleza, na nagsilbing tulay pero iginiit na “nagamit” lang siya unknowingly, ay nanindigan sa kanyang salaysay. “Parang ganun na nga po, Your Honor, nagamit ako.”

Para sa pamilya ng tatlong Chinese nationals, at para sa sambayanang Pilipino, ang rebelasyong ito ay simula pa lamang. Kung ang isang Warden ay kayang utusan ng isang Colonel, at ang Colonel ay may direktang linya sa “itaas,” gaano kalalim ang ugat ng karahasang ito?

Ang Quad Committee ay hindi titigil. Ang mga “baho” ng nakaraang administrasyon ay isa-isa nang lumalabas. At sa pagkakataong ito, mukhang wala nang matatakbuhan ang mga nagkasala.

Si Warden Padilla, na dating hari sa loob ng Dapecol, ngayon ay isa na ring “bilanggo” ng katotohanan. At ang susi sa kanyang kalayaan? Ang ituro ang tunay na mastermind sa likod ng lahat ng ito.