PANIMULA: ANG LIHIM SA LALIM NG SEMENTO

Sa isang tahimik na subdivision sa Dasmariñas, Cavite, walang makapag-aakala na ang isang simpleng bahay ay nagkukubli ng isang karumal-dumal na sikreto. Sa loob ng apat na mahahabang taon, ang mga pader ng bahay na ito ay naging saksi sa isang krimen na yumanig hindi lamang sa kanilang komunidad kundi sa buong bansa.

Hulyo 2020 noon. Kasagsagan ng pandemya. Isang renovation project ang sinimulan sa kusina at likurang bahagi ng bahay ng pamilya Sayos. Ang plano ay simple: ayusin ang tiles, lagyan ng bubong, at pagandahin ang lugar. Masaya sana ang proyektong ito para sa anak na si John Sayos, na nag-ipon pa ng pera para mapagawa ang kanilang tahanan.

Ngunit habang binubungkal ng mga construction worker ang sementadong sahig malapit sa septic tank, isang bagay ang tumambad sa kanila na nagpatigil ng kanilang mundo.

Una, nakakita sila ng mga ID. Sunod, isang ATM card. At ang huli, isang pasaporte. Nang tingnan nila ang litrato sa pasaporte, kilalang-kilala nila ang mukha. Ito ay si Maria Evelyn Sayos—ang may-ari ng bahay, ang inang nawawala, at ang babaeng apat na taon nang hinahanap ng kanyang anak na si John.

Sa utos ni John, nagpatuloy ang paghuhukay. Kinailangan pa nilang gumamit ng jackhammer dahil sa kapal ng semento. At nang tuluyan nang mabasag ang huling layer ng kongkreto, isang masangsang na amoy ang sumingaw. Doon na nila nakita ang isang sako. At sa loob ng sako, naroon ang kalansay ng isang babae—suot ang damit na pamilyar na pamilyar kay John.

Ang ina na akala niya ay nagbabakasyon sa Singapore, ang ina na hinihintay niyang umuwi, ay apat na taon na palang naaagnas sa ilalim ng kanilang sariling bakuran. At ang mga suspek? Walang iba kundi ang sarili nitong anak na babae na si Joanna at ang boyfriend nitong si Ronald.

Ito ang kwento ng pagtataksil, kasakiman, at isang “surprise” na nauwi sa kamatayan.

KABANATA 1: ANG PAMILYANG SAYOS

Upang maunawaan natin kung paano humantong sa ganito ang lahat, kailangan nating balikan ang nakaraan. Si Maria Evelyn Sayos, 56 anyos, ay inilarawan ng kanyang mga kaanak bilang isang mabuti, masipag, at mapagmahal na ina. Matapos pumanaw ang kanyang asawa noong 2011, mag-isang itinaguyod ni Evelyn ang kanyang dalawang anak na sina John at Joanna.

Lahat ay gagawin ni Evelyn para sa kanyang mga anak. Ang pangarap niya ay mabigyan sila ng magandang edukasyon at maayos na buhay. Simple lang ang kanilang pamumuhay sa Dasmariñas. Silang tatlo lang ang magkakasama, at bagama’t may mga pagsubok, nairaraos naman nila ang araw-araw.

Ngunit noong 2014, nagbago ang ihip ng hangin.

Nakilala ng bunsong anak na si Joanna ang lalaking si Ronald. Sa murang edad na 16, nabuntis si Joanna. Bilang isang ina, masakit ito para kay Evelyn. Alam niyang napakabata pa ng kanyang anak para harapin ang responsibilidad ng pagiging magulang. Pero dahil mahal niya si Joanna, tinanggap niya ang sitwasyon. Hindi lang iyon—pinatira pa niya si Ronald sa kanilang bahay.

Mula sa tatlo, naging apat sila sa bahay.

Ayon sa mga kamag-anak, trinato ni Evelyn si Ronald na parang tunay na anak. Ipinagluluto pa niya ang mag-live-in partner. Si Evelyn din ang madalas gumastos para sa pangangailangan ni Joanna habang ito ay nagbubuntis. Si John naman, ang kuya, ay abala sa kanyang pag-aaral sa kolehiyo.

Sa panlabas, mukhang maayos ang lahat. Pero sa loob ng bahay, unti-unting namumuo ang tensyon. Gaya ng ibang pamilya, nagkakaroon ng sagutan sina Evelyn at Joanna. Minsan, naisusumbat ni Evelyn ang maagang pagbubuntis ng anak at nasisisi si Ronald. Para kay Evelyn, pangaral iyon ng isang ina. Pero para kay Ronald at Joanna, ito ay binhi ng galit na kalaunan ay tutubo at magiging isang maitim na plano.

KABANATA 2: ANG PLANO NG PAGPATAY

Agosto 2016. Dalawang taon nang nakatira si Ronald sa pamamahay ni Evelyn. Sa halip na tumanaw ng utang na loob sa inang nagpatira at nagpakain sa kanila, napuno ng poot ang puso ng magkasintahan.

Ayon sa imbestigasyon ng pulisya at sa naging confession ng dalawa, nagplano silang tapusin ang buhay ni Evelyn. Ang motibo? Galit. Resentment. At ang pagnanais na mawala na ang taong sumisita sa kanila.

Gabi ng Agosto 15, 2016. Nagpaalam si John kay Evelyn na hindi siya uuwi. Kailangan daw niyang pumunta sa bahay ng kaklase para tapusin ang kanilang thesis. Pumayag si Evelyn at binigyan pa ng baon ang anak. Hindi alam ni Evelyn na iyon na ang huling beses na makikita at makakausap niya ang kanyang anak na lalaki.

Naiwan sa bahay sina Evelyn, Joanna, at Ronald.

Kinabukasan, Agosto 16, isinagawa ang maitim na balak. Ilang araw pa lang ang nakakalipas mula nang mag-birthday si Evelyn. Sa katunayan, nag-post pa si Joanna sa social media ng bati para sa kanyang ina. Walang kamalay-malay si Evelyn na ang kanyang sariling dugo at laman ay may hawak na palang patalim sa likod ng mga pagbati.

Maagang nagising si Evelyn. Pagkatapos mag-almusal, inimbita siya nina Ronald at Joanna na bumaba sa ground floor. Ang sabi nila, mayroon silang “surprise” o regalo para sa kanyang kaarawan.

Isipin niyo ang naramdaman ni Evelyn noon. Marahil ay natuwa siya. Marahil ay naisip niya na sa wakas, nagkakaayos na sila. Bumaba siya nang may ngiti, excited sa sorpresa ng kanyang anak at manugang.

Pero ang sorpresa ay kamatayan.

KABANATA 3: ANG KARUMAL-DUMAL NA KRIMEN

Pagbaba ni Evelyn, nakahanda na si Ronald. Nang tumalikod ang matanda, hinampas siya ni Ronald ng maso sa ulo.

Bumagsak si Evelyn sa sahig. Duguan. Hilong-hilo.

Akala ni Ronald ay patay na ito, pero nang suriin niya, humihinga pa ang matanda. Sa halip na maawa, lalo pang tumindi ang kanyang hangarin na tapusin ito.

“Kumuha ka ng kutsilyo,” utos ni Ronald kay Joanna.

Sa puntong ito, may pagkakataon pa sana si Joanna na tumakbo, humingi ng tulong, o pigilan ang krimen. Pero ano ang ginawa niya? Ayon sa salaysay, pumunta siya sa kusina, kumuha ng kitchen knife, at iniabot ito kay Ronald. Pagkatapos, tumakbo siya paakyat sa taas habang tinatapos ni Ronald ang krimen sa baba.

Sa sinumpaang salaysay ni Ronald, inamin niyang pinagsasaksak niya si Evelyn sa leeg hanggang sa malagutan ito ng hininga.

Matapos ang krimen, umakyat si Ronald, naligo, at—sa isang nakakapangilabot na detalye—nagsilbi pa ng pagkain kay Joanna at sa kanilang anak sa kwarto. Parang walang nangyari. Parang hindi nakahandusay ang bangkay ng kanilang ina sa ibaba.

KABANATA 4: ANG PAGLILIBING SA SEPTIC TANK

Ilang oras ding nakatiwangwang ang bangkay ni Evelyn sa sahig. Nang masiguro nilang patay na ito, hinila ni Ronald ang katawan papunta sa likod-bahay kung saan naroon ang septic tank o pozo negro.

Tinakpan niya ng kumot ang bangkay dahil ayaw daw makita ni Joanna ang itsura ng kanyang ina.

Bandang alas-otso ng umaga, lumabas si Ronald. Pumunta siya sa hardware store at bumili ng semento, buhangin, at iba pang materyales. Bumalik siya sa bahay at hinintay ang delivery.

Nang dumating ang mga gamit, sinimulan na niya ang paglilibing.

Pinilit niyang isiksik ang katawan ni Evelyn sa maliit na butas ng septic tank. Kasamang inihulog ang mga ID, pasaporte, at ATM ng biktima—isang desisyon na kalaunan ay magiging susi sa paglutas ng krimen. Matapos maisilid, hinaluan niya ng semento at tinakpan ang butas.

Ayon kay Ronald, dumaan ang truck ng basura nang oras na iyon kaya itinapon na rin niya ang maso, kutsilyo, at iba pang ebidensya.

Sa mga sumunod na araw, paulit-ulit na tinitingnan nina Ronald at Joanna ang sementadong libingan. Kapag may nakikita silang tumatagas na dugo o naaamoy na masangsang, nagbubuhos ulit si Ronald ng panibagong layer ng semento. Kaya pala ganoon na lamang kakapal at katigas ang sementong binasag ng mga construction worker apat na taon ang makalipas.

KABANATA 5: ANG MGA KASINUNGALINGAN

Gabi ng Agosto 16, umuwi si John. Pagdating niya sa likod-bahay, nakita niya si Ronald na nagse-semento.

“Anong ginagawa mo?” tanong ni John. “Inutusan ako ni Mama na ayusin ‘yung septic tank,” sagot ni Ronald.

Hinanap ni John ang kanyang ina. Ang sagot ni Joanna? “Nasa Singapore na si Mama. Sinundo ng mga kumare niya. Magbabakasyon daw muna.”

Singapore? Agad-agad? Nagtaka si John. Kilala niya ang kanyang ina. Hindi ito aalis nang hindi nagpapaalam nang maayos, lalo na sa kanya. Pero iginiit ni Joanna na gusto lang mag-relax ni Evelyn. Naniwala si John dahil kapatid niya ang kausap niya.

Lumipas ang mga araw, linggo, at buwan. Walang tawag. Walang paramdam.

Nangungulila si John. Kailangan din niya ng pera para sa eskwela. Isang araw, nang magtanong siya tungkol sa allowance, bigla siyang binigyan ni Ronald ng P10,000.

“Saan galing ‘to?” tanong ni John. “Bayad sa utang ng mga tao sa akin,” palusot ni Ronald.

Sa totoo lang, marahil ay galing ito sa ATM ni Evelyn o pera ng kanyang ina. Ibinigay ito para tumahimik siya at huwag nang magtanong.

Noong Oktubre 2016, nakatanggap si John ng mensahe sa Facebook mula sa account ng kanyang ina. Binati siya nito ng “Belated Happy Birthday.” Tuwang-tuwa si John. Sinubukan niyang tawagan ito via video call, pero laging nire-reject. Ang rason sa chat: mahina ang signal, o busy.

Ang hindi alam ni John, si Joanna o si Ronald na ang may hawak ng account ng kanyang ina. Ang mga chat na natatanggap niya ay galing sa mga taong pumatay sa kanya.

Napansin din ni John na walang interes si Joanna na hanapin ang kanilang ina. Tuwing bubuksan niya ang usapan, ang laging sagot ni Joanna: “Hayaan mo na si Mama, masaya na siya sa Singapore.”

KABANATA 6: ANG PAGHUHUKAY SA KATOTOHANAN

Hulyo 2018. Dalawang taon na ang nakalipas. Hindi na mapakali si John. Kinausap niya ang mga kaibigan ng kanyang ina na sinasabing kasama nito sa Singapore. Laking gulat niya nang sabihin ng mga ito na hindi totoo ang kwento. Wala silang alam sa trip.

Dito na nag-report si John sa pulisya. File ng missing person report. Pero dahil walang lead, naging cold case ito. Napilitang tumigil sa pag-aaral si John at nagtrabaho sa call center para buhayin ang sarili.

Sa loob ng bahay, nagkalamat na rin ang relasyon ng mga suspek. Noong 2019, naghiwalay sina Joanna at Ronald dahil sa laging pag-aaway. Pareho silang umalis ng bahay, at naiwan si John na mag-isa.

Hulyo 2020. Nagdesisyon si John na ipa-renovate ang bahay. Ito ang desisyon na magwawakas sa apat na taong paghahanap.

Habang binubungkal ng mga trabahador ang sahig, lumitaw ang mga gamit ni Evelyn. Kinabahan si John. Nanlamig. Bakit nandoon ang passport ng nanay niya kung nasa Singapore ito?

Sa ikatlong araw ng paghuhukay, gamit ang jackhammer, nabiyak ang makapal na semento. Sumingaw ang amoy ng kamatayan.

Tumawag si John ng pulis. At nang tuluyan nang mahukay, nakita ang mga buto. Nakilala ni John ang damit. Nakilala rin niya ang metal brace sa kamay ng kalansay—bakas ng dating operasyon ng kanyang ina.

Kumpirmado. Ang nanay niya ay hindi nasa Singapore. Nasa ilalim lang siya ng kusina nila. Apat na taong silang naglalakad, kumakain, at natutulog sa ibabaw ng bangkay ng kanilang ina.

KABANATA 7: HUSTISYA AT PAGSISISI

Agad na hinuli ng pulisya sina Joanna at Ronald. Sa istasyon, pareho silang umamin, pero nagtuturuan.

Sabi ni Joanna, tinakot daw siya ni Ronald. Na papatayin din daw si John kapag nagsalita siya. Pero ang ebidensya at ang kanyang partisipasyon sa pagtatago ng krimen ay nagdiin sa kanya.

Kinasuhan si Joanna ng Parricide (pagpatay sa magulang), habang Murder naman ang isinampa kay Ronald.

Isipin mo ang sakit na naramdaman ni John. Ang kapatid na kasama niya sa bahay, ang kapatid na nagpapanatag sa loob niya na okay lang si Mama, ay siya palang kasabwat sa pagpatay. Ang mga mensahe sa Facebook, ang mga kwento tungkol sa Singapore—lahat ay palabas lang para pagtakpan ang karumal-dumal na krimen.

PANGWAKAS: ANG SIKRETONG HINDI NAITAGO

Sinasabing “walang baho na hindi sisingaw.” Sa kaso ni Evelyn Sayos, literal at piguratibo itong nangyari. Apat na taon man nilang tinambakan ng semento, lumabas pa rin ang katotohanan.

Ang trahedya ni Evelyn Sayos ay isang paalala sa atin na minsan, ang panganib ay wala sa labas, kundi nasa loob mismo ng ating tahanan. Ang pagmamahal ng isang ina na tinumbasan ng patalim at semento ay isang kwentong hindi madaling makalimutan.

Para kay John, nawa’y makamit niya ang hustisya at kapayapaan. At para kay Evelyn, sa wakas, hindi na siya “nawawala.” Siya ay natagpuan na, at ang kanyang kwento ay magsisilbing babala sa lahat.