Sa gitna ng mga inihaing reklamo, Congressional hearings, at mga lumalabas na bagong impormasyon araw-araw, tila hindi na alam ng publiko kung saan nagsisimula at saan nagtatapos ang mga isyung may kinalaman sa korupsyon sa iba’t ibang sangay ng pamahalaan. Ngunit isang panibagong ulat ang nagbigay-liwanag—o mas tamang sabihin, nagbukas ng isa pang madilim na bahagi ng sistema—matapos lumabas ang impormasyon tungkol sa umano’y bilyon-bilyong pisong pondo na pumasok sa mga proyektong pang-imprastraktura sa ilang lugar, partikular sa mga balwarteng politikal. Habang wala pang pinal na desisyon o hatol, ang bigat at lawak ng mga alegasyong ito ay sapat na para magtanong ang taumbayan kung saan nga ba napupunta ang kaban ng bansa.

Isa sa mga pinakatinutukan ngayon ay ang serye ng alegasyong may kinalaman sa umano’y pag-ulan ng proyekto sa bayan ng Baler, Aurora—na matagal nang kilalang political stronghold ng pamilya Angara. Ayon sa isang report ng Bilionaryo News Channel, mula 2019 hanggang 2024 ay umabot umano sa humigit-kumulang anim na bilyong piso ang halaga ng naipasok na mga proyekto sa nasabing bayan. Para sa isang munisipalidad na hindi naman kabilang sa pinakamalaki sa bansa, ang ganitong alokasyon ng pondo ay agad naglikha ng tanong: Paano ito napunta sa iisang lugar? At bakit ganoon kalaki?

Naging mas sensitibo ang isyu dahil sakop nito ang panahong ang kasalukuyang kalihim ng Department of Education na si Secretary Sonny Angara ay nagsilbi bilang chairman ng Senate Finance Committee—ang komiteng may pinakamalaking impluwensya sa pag-aapruba ng national budget. Dahil dito, umusbong ang tanong ng posibleng favoritism, lalo na’t may mga kamag-anak siya na kasalukuyang nakaupo sa posisyon sa lokal na pamahalaan: ang alkalde ng Baler at ang kinatawan ng distrito, na parehong pinsan ng kalihim.

Habang tumitindi ang pagsusuri, may mga dokumentong lumabas na nagpapakitang ilang proyekto ay umano’y nagkaroon ng magkakaparehong pangalan, magkakatulad na scope, at halos sabay-sabay na paglitaw sa loob ng iba’t ibang taon. May mga proyekto ring tila lumobo ang halaga habang tumatagal. Hindi pa man nasasagot ang mga tanong na ito, agad na naglabas ng pahayag si Secretary Angara sa kanyang social media account. Hindi man niya diretsong sinagot ang mga alegasyon, iginiit niyang handa niyang harapin ang anumang “demolition job” ngunit nanawagang huwag indawit ang pangalan ng kanyang yumaong ama.

Kasunod nito, lumitaw ang isa pang serye ng alegasyon, ngayon naman ay tungkol sa mga diumano’y conflict of interest na kinasasangkutan ng ilang mambabatas. Isa sa mga pangunahing nabanggit ay ang kaso ni Cagayan Third District Representative Joseph Lara. Ayon sa isang joint referral ng Internal Control and Integrity unit at ng Department of Public Works and Highways, may mga dokumentong nagsasabing ang pamilyang Lara ay nagmamay-ari ng isang construction company na nakakuha ng higit P4 bilyong halaga ng proyekto mula nang maupo sa puwesto ang kongresista.

Makailang beses umanong nanalo ang kumpanya sa mga bidding para sa magkakatulad na proyekto, at ilang kontrata ang naitala bilang ma-delay o hindi natapos sa target date. Ayon sa kampo ng kongresista, handa siyang patunayan na wala siyang nilabag na batas at iginiit niyang ang isyu ay tungkol sa kanyang dating ugnayan sa naturang kumpanya, hindi sa anumang ilegal na gawain.

Habang patuloy ang paglalantad ng iba’t ibang alegasyon, sumingaw naman sa publiko ang pangalan ng dating DPWH Secretary Manuel Bonoan. Kaugnay ito ng lumabas na salaysay ng isang testigo na nagbanggit umano ng kickback scheme na ikinabit sa pangalan ng dating kalihim. Mariing itinanggi ni Bonoan ang lahat ng paratang at iginiit na sa 44 taon niyang serbisyo ay wala siyang kinasangkutang katiwalian.

Ngunit hindi doon nagtapos ang kanyang pahayag. Siya mismo ang naglabas ng panibagong impormasyon: isang umano’y pagpupulong kasama ang isang kongresista at ilang opisyal kung saan may hinihiling umano na dagdag na pondo para sa ilang distrito. Hindi dugo’t-pawis na ebidensya ang inilabas, ngunit sapat ito para muling bahain ng tanong ang publiko. Naglabas naman agad ng tugon ang kongresistang binanggit, at iginiit niyang mali ang alegasyon ng dating kalihim. Aniya, hawak niya ang mga dokumentong nakuha sa opisina ng isang dating opisyal ng DPWH at ang lahat ay ginawa nang may pahintulot ng kasalukuyang pamunuan.

Habang nagbabanggaan ang magkakaibang pahayag sa harap ng publiko, may isang pangyayari namang nagbigay ng kakaibang bigat sa mga isyu: ang pagbabalik ng pera ng ilang indibidwal na iniimbestigahan. Isa sa kanila ay ang dating DPWH Bulacan District Engineer na si Henry Alcantara, na nagsauli umano ng higit P110 milyon bilang bahagi ng kanyang pananagutan sa gitna ng imbestigasyon. Ayon sa kanyang abogado, ito ay paunang hakbang sa proseso ng pagharap sa mga alegasyon. Sa datos ng Department of Justice, ang kabuuang dapat ibalik ay mas mataas pa sa halagang iyon.

Bahagi rin ng ulat ang plano ni Alcantara na magsilbing state witness, kasama ng isa pang dating undersecretary na nagbigay ng malalaking pahayag sa Senado. Ngunit nilinaw ng DOJ na ang anumang immunity na maaaring makuha ng mga ito ay limitado at depende lamang sa saklaw ng perang kanilang isinauli o ng kanilang kooperasyon. Kung may mahukay pang iba, maaari pa rin silang managot.

Habang tumatagal, mas lumilinaw hindi lamang ang laki ng perang sinasabi ng mga ulat na nawawala, kundi ang lawak ng network—mula sa national budget formulation, hanggang sa lokal na implementasyon ng proyekto; mula sa mga contractor hanggang sa mga opisyal; mula sa mga whistleblower hanggang sa mga inaakusahan.

Sa ngayon, lahat ng ito ay bahagi pa lamang ng patuloy na imbestigasyon. Walang pinal na hatol, walang sinumang idinedeklarang guilty o innocent maliban sa hatol ng korte na maaaring dumating pa lamang. Ngunit ang bigat ng sitwasyon ay sapat na para maramdaman ng taumbayan na matagal pa ang takbuhin ng laban na ito. At kung bawat araw ay may bagong rebisyon, bagong pangalan, bagong numero, at bagong salaysay—paano pa kaya ang lalim ng mga hindi pa lumalabas?

Nanatiling tanong ng marami: Gaano pa kalawak ang sistemang pilit tinatanggalan ng lamang-ipis? At gaano karaming kwento ang lalabas kapag ang isa ay nagsimula nang magsalita?

Sa dulo, isang bagay ang malinaw: ang laban para sa malinaw, malinis, at tapat na pamahalaan ay hindi natatapos sa isang committee hearing o isang press conference. At kung totoo ang bilyon-bilyong pisong nawawala sa kaban ng bayan, hindi sapat ang pagsasauli. Hindi sapat ang paliwanag. Hindi sapat ang paghabol sa iilan. Ang kailangan ay sagot—at pananagutan.