Panimula: Isang panukalang gumising sa buong politika
Sa loob ng maraming dekada, sanay na ang mga Pilipino sa paulit-ulit na pangako ng pagbabago—laban sa korupsyon, laban sa abuso ng kapangyarihan, at para sa mas malinis na pamahalaan. Ngunit kadalasan, ang mga pangakong ito ay nananatiling salita lamang. Kaya naman laking gulat ng marami nang biglang ihain ni House Majority Leader at Ilocos Norte First District Representative Sandro Marcos ang isang panukalang batas na tuwirang tumatama sa political dynasty. Para sa ilan, isa itong matapang na hakbang. Para naman sa iba, isa itong lindol na maaaring gumiba sa matagal nang nakasanayang sistema.

Political dynasty: Isang matagal nang suliranin
Hindi bago sa Pilipinas ang political dynasty. Sa maraming lalawigan at lungsod, iisa o iilang apelyido lamang ang paulit-ulit na nakikita sa balota—ama, anak, asawa, kapatid. Dahil dito, napipigilan ang pagpasok ng mga bagong lider at ideya. Bagama’t malinaw na binabanggit sa Saligang Batas na dapat ipagbawal ang political dynasty, nanatili itong pangarap sa papel sa loob ng maraming taon.

Sandro Marcos at ang panukalang yumanig sa Kongreso
Si Sandro Marcos ay naghain ng House Bill 3661 na layong bigyan ng malinaw na depinisyon at konkretong mekanismo ang pagbabawal sa political dynasty. Ang kakaiba sa panukalang ito ay hindi lamang nito tinututukan ang sabayang paghawak ng posisyon sa gobyerno, kundi pati na rin ang pakikipagkontrata ng mga kamag-anak ng opisyal sa pamahalaan.

Ano ang nilalaman ng House Bill 3661
Sa ilalim ng panukala, ang mga asawa, kapatid, at kamag-anak hanggang ikaapat na antas ng pagkakamag-anak ng isang halal na opisyal ay hindi maaaring sabay-sabay humawak ng posisyong elektibo. Bukod dito, mahigpit ding ipinagbabawal sa kanila ang pakikipagkontrata sa gobyerno. Ibig sabihin, kung ikaw ay alkalde, hindi na maaaring manalo sa bidding ang negosyo ng iyong pinsan, bayaw, o pamangkin.

Bakit ito kinatatakutan ng ilan
Sa kasalukuyang sistema, maraming proyekto ng gobyerno ang napupunta sa mga kumpanyang may koneksyon sa pamilya ng mga opisyal. Kapag tuluyang naipatupad ang ganitong batas, mawawala ang maraming “ligtas na daan” para sa ilegal o hindi patas na kita. Ito ang dahilan kung bakit maraming pulitiko ang biglang naging tahimik matapos ihain ang panukala.

Reaksyon sa loob ng Kongreso
Matapos ihain ang House Bill 3661, ramdam ang tensyon sa Kongreso. May mga mambabatas na hayagang sumusuporta at nagsasabing ito na ang tamang panahon upang tuparin ang mandato ng Konstitusyon. Ngunit mayroon ding umiwas magpahayag ng opinyon—isang katahimikang mas lalong nagpalakas ng hinala ng publiko.

Ang papel ng Pangulo at ang usaping prayoridad
Mas naging makabuluhan ang panukala dahil inihain ito isang araw matapos hikayatin ng Pangulo ang Kongreso na bigyang-prayoridad ang anti-political dynasty bill. Para sa marami, kung ito ay sertipikahang urgent, mas malaki ang tsansang mabilis itong umusad. Ngunit kung hindi, may pangambang mauwi rin ito sa pagkaantala.

Posibleng epekto sa sistema ng pamahalaan
Kung magiging ganap na batas ang House Bill 3661, maaaring magbago ang takbo ng politika sa bansa. Mas magiging patas ang mga bidding, mababawasan ang conflict of interest, at posibleng bumilis ang implementasyon ng mga proyekto. Higit sa lahat, mabibigyan ng pagkakataon ang mga bagong lider na makapasok sa serbisyo publiko.

Mga agam-agam ng mamamayan
Sa kabila ng pag-asa, nananatiling maingat ang maraming Pilipino. Marami ang nagtatanong kung ang batas na ito ay tunay na ipatutupad o baka naman tulad ng iba, mauwi lamang sa papel na hindi napapansin. Ang kasaysayan ay puno ng mga panukalang maganda ang layunin ngunit hindi naisakatuparan.

Sapat ba ang batas laban sa korupsyon?
Lumilitaw ang mas malaking tanong: sapat ba ang batas upang sugpuin ang korupsyon? Para sa ilan, ang batas ay simula lamang. Ang tunay na laban ay nasa konsensya at integridad ng mga taong humahawak ng kapangyarihan. Kung walang pagbabago sa kultura at pananagutan, kahit ang pinakamahigpit na batas ay maaaring lusutan.

Usaping moral at tiwala ng bayan
Para sa maraming mamamayan, ang diskusyong ito ay hindi lamang politikal kundi moral din. Ang isang malinis na pamahalaan ay nangangailangan hindi lang ng mahigpit na batas, kundi ng mga lider na may takot sa Diyos at malasakit sa bayan. Ang tiwala ng publiko ay maibabalik lamang kung makikitang patas ang pagpapatupad ng batas.

Papel ng mamamayan sa tunay na pagbabago
Ang panukala ni Sandro Marcos ay muling nagbukas ng isang mahalagang usapan sa lipunan. Ngunit ang tunay na pagbabago ay hindi lamang responsibilidad ng Kongreso. Nasa kamay din ng mamamayan ang pagbabantay, pagtatanong, at paninindigan. Ang demokrasya ay nagiging malakas kapag ang mamamayan ay hindi tahimik.

Konklusyon: Simula ng pagbabago o isa na namang pagsubok?
Ang House Bill 3661 ay maaaring maging isang makasaysayang hakbang laban sa political dynasty—o isa lamang pagsubok sa tunay na intensyon ng sistema. Anuman ang kahihinatnan, malinaw na napilitan ang bayan na harapin ang isang mahalagang tanong: handa na ba talaga tayo para sa isang mas patas, mas bukas, at mas malinis na pulitika?