PROLOGO: Ang Katahimikan ng Tabaco

Sa paanan ng maringal na Bulkang Mayon, kung saan ang tanawin ay tila isang ipinintang larawan ng kapayapaan, matatagpuan ang bayan ng Tabaco sa lalawigan ng Albay. Kilala ang lugar na ito sa sipag ng mga tao, sa matatamis na pili, at sa simpleng pamumuhay ng mga Bicolano. Sa Barangay Santo Cristo, ang buhay ay payak at tahimik. Magkakakilala ang bawat isa, at ang seguridad ng pamilya ay tila isang garantiyang hindi kailanman mababasag. Ngunit noong Hunyo 2024, ang katahimikang ito ay winasak ng isang krimen na sadyang karumal-dumal, isang trahedyang yumanig hindi lamang sa probinsya kundi sa buong bansa—ang pagpaslang kay Daniela Bernado.

Ang kwentong ito ay hindi lamang tungkol sa isang pagkawala. Ito ay kwento ng pag-ibig na nauwi sa lagim, ng pangarap na binaon sa lupa, at ng isang sistemang legal na sa mata ng marami ay tila nagkulang sa pagtimbang ng bigat ng isang buhay—o sa kasong ito, dalawang buhay.

ANG BIKTIMA: Si Daniela at ang Kanyang mga Pangarap

Si Daniela Bernado, 18 taong gulang, ay inilarawan ng kanyang mga guro, kaibigan, at pamilya bilang “ang batang walang masamang tinapay.” Sa murang edad, bitbit niya ang responsibilidad at pangarap na iahon ang kanyang pamilya. Hindi sila mayaman. Ang kanyang mga magulang ay simpleng mamamayan na nagsisikap itaguyod ang pag-aaral ng kanilang mga anak.

Nagtapos si Daniela sa Tabaco National High School. Sa panahon ng kanyang high school life, hindi siya yung tipong “happy-go-lucky” lang. Kilala siya bilang madiskarte. Upang makatulong sa gastusin at magkaroon ng sariling pera, nagbebenta siya ng brownies. Ang kanyang social media ay puno ng mga larawan ng kanyang mga paninda, mga selfie kasama ang mga kaibigan, at mga video na nagpapakita ng kanyang pagiging masayahin.

Siya rin ay isang mapagmahal na tita. Sa tuwing may libreng oras, sa halip na gumala nang walang direksyon, mas pinipili niyang alagaan ang kanyang mga pamangkin. Si Daniela ay puno ng buhay. Ang kanyang mga mata ay nagniningning sa pag-asa na balang araw, makakamit niya ang kanyang mga mithiin. Ngunit sa likod ng mga ngiting iyon, may itinatago siyang sekreto—isang relasyon at isang bagong buhay na nabubuo sa kanyang sinapupunan.

ANG SUSPEK: Ang “Future Pulis”

Sa kabilang banda ay si Aaron Cordes, 20 anyos. Si Aaron ay hindi basta-bastang tambay sa kanto. Siya ay isang Criminology student. Ang kanyang kurso ay nakatuon sa pag-aaral ng krimen, batas, at pagpapatupad ng hustisya. Ang kanyang pangarap ay maging alagad ng batas—isang pulis na magpoprotekta sa mamamayan.

Nakapagtataka at nakapanlulumo isipin na ang isang taong nag-aaral kung paano resolbahin ang krimen ay siya palang gagawa ng isa sa pinakamalupit na krimen sa kanilang lugar. Inilarawan ng ilang kakilala si Aaron bilang tahimik ngunit may “angas.” Sa social media, bago mangyari ang insidente, wala kang makikitang red flags. Isa siyang normal na binata, may nobya, may pangarap.

Magkarelasyon sina Daniela at Aaron. Hindi ito lingid sa kaalaman ng pamilya Bernado. Tanggap nila si Aaron. Pinagkakatiwalaan nila ito. Sa kultura ng mga Pilipino, kapag ang nobyo ay ipinakilala na sa pamilya at malayang nakakapasok sa bahay, itinuturing na itong parang anak. Ang tiwalang ito ang naging sandata upang maisagawa ang krimen nang walang kahirap-hirap.

ANG GABI NG PAGKAWALA: Hunyo 20

Ang petsa ay Hunyo 20, 2024. Isang Huwebes ng gabi. Bandang alas-syete, dumating si Aaron sa bahay nina Daniela sa Barangay Santo Cristo. Ang paalam ng dalawa ay simple lang: pupunta sila sa bahay ng tiyuhin ni Aaron sa Barangay Pawa.

Ang Barangay Pawa ay hindi malayo. Kung tutuusin, wala pang sampung minuto ang byahe mula sa bahay nina Daniela. Dahil dito, at dahil kilala naman si Aaron, hindi nagdalawang-isip ang mga magulang ni Daniela na payagan ang anak. “Saglit lang po kami,” marahil iyon ang mga huling salitang narinig nila mula sa kanilang anak.

Umalis silang masaya. Walang bakas ng away. Walang tensyon. Sa isip ng mga magulang ni Daniela, ligtas ang kanilang anak dahil kasama nito ang nobyo na “nag-aaral maging pulis.” Hindi nila alam, iyon na ang huling beses na makikita nilang buhay si Daniela.

ANG PAGHAHANAP: Biyernes ng Pagkabahala

Sumapit ang umaga ng Hunyo 21. Hindi umuwi si Daniela.

Sa una, inisip ng pamilya na baka nakitulog lang ito o na-lowbat ang cellphone. Pero habang tumatakbo ang oras, mula umaga hanggang tanghali, ang katahimikan ng cellphone ni Daniela ay naging nakabibingi.

Sinubukan nilang tawagan si Aaron. Hindi rin ito sumasagot. Ang mga mensahe sa Messenger ay “sent” lang pero hindi “seen.” Nagsimulang kumabog ang dibdib ng ina ni Daniela. Ang tinatawag na “mother’s instinct” ay gumagana na—may mali. May masamang nangyari.

Nag-post na sila sa Facebook. Nanawagan sa mga kaibigan. “Sino po ang nakakita kay Daniela? Huling kasama si Aaron.” Kalat na ang balita sa kanilang barangay.

Dahil hindi na sila mapakali, nagpasya ang pamilya Bernado na pumunta sa police station. Humingi sila ng tulong para puntahan ang bahay ng tiyuhin ni Aaron sa Barangay Pawa—ang huling lugar na ipinaalam nilang pupuntahan.

ANG MISTERYO SA BARANGAY PAWA: Ang Naiwang Panty

Pagdating sa Barangay Pawa, hinarap sila ng tiyuhin ni Aaron na si Alan Riosa. Ayon kay Alan, wala siya sa bahay noong gabing iyon. Wala siyang alam sa nangyari. Pinahintulutan niya ang mga pulis at ang pamilya ni Daniela na pumasok at maghanap sa kanyang lupain.

Hinalughog nila ang bahay. Wala si Daniela. Wala si Aaron.

Pero may isang bagay silang natagpuan na nagpatigil sa mundo ng pamilya Bernado. Sa labas ng bahay, nakita nila ang underwear o panty ni Daniela.

Bakit mag-iiwan ng underwear ang isang babae sa labas ng bahay? Kung naiwan ito, ano ang suot ni Daniela? Ang presensya ng personal na gamit na iyon ay isang malakas na senyales ng karahasan o pambabastos. Ito ang “smoking gun” na nagkumpirma sa hinala ng pamilya: Hindi lang basta nagtanan ang dalawa. May krimeng naganap.

Umuwi ang pamilya na luhaan at puno ng takot. Ang pagba-blatter sa pulisya ay ginawa, ngunit ang bigat ng kawalan ng katiyakan ay dumurog sa kanila sa bawat oras na lumilipas.

ANG PAGSUKO: Ang Konsensya ng Isang Kriminolohiya

Habang naghahanap ang pamilya Bernado, si Aaron Cordes ay nakikipagbuno sa kanyang sariling demonyo.

Ayon sa mga ulat, matapos ang krimen, umuwi si Aaron sa kanila na parang walang nangyari. Pero nang makita niya ang mga post sa Facebook, ang paghahanap ng mga pulis, at ang pressure mula sa komunidad, nagsimulang gumuho ang kanyang depensa. Alam niya, bilang estudyante ng Criminology, na ang “digital footprint” at mga saksi ay tuturo sa kanya. Siya ang huling kasama. Siya ang primary suspect.

Noong gabi ng Hunyo 21, hindi na kinaya ni Aaron ang bigat ng kanyang konsensya (o marahil ang takot na mahuli). Kinausap niya ang kanyang mga magulang. Inamin niya ang lahat.

“Wala na si Daniela,” marahil ayan ang kanyang sinabi. “Napatay ko siya.”

Kasama ang kanyang mga magulang, sumuko si Aaron sa Tabaco City Police Station. Isang rebelasyon na yumanig sa mga pulis—ang nawawalang dalaga ay hindi lang nawawala, siya ay patay na at inilibing.

ANG PAGHUHUKAY: Sa Ilalim ng mga Dahon ng Saging

Madaling araw ng Hunyo 22. Madilim pa ang paligid. Ang mga operatiba ng Tabaco PNP at ang Scene of the Crime Operatives (SOCO) ay nagtungo sa likod ng bahay ng tiyuhin ni Aaron sa Barangay Pawa. Kasama nila ang suspek na naka-face mask at nakayuko.

Itinuro ni Aaron ang isang lugar sa sagingan, mga 30 metro ang layo mula sa bahay. Ang lupa ay tila bagong hukay, tinabunan ng mga tuyong dahon ng saging upang itago ang ebidensya.

Nagsimulang maghukay ang mga otoridad. Ang hangin ay napuno ng tensyon. At ilang sandali pa, isang masangsang na amoy ang umalingasaw.

Doon, tumambad ang bangkay ni Daniela Bernado.

Ang kalagayan ng bangkay ay nakadudurog ng puso. Siya ay nagsisimula nang maagnas. Ayon sa kanyang ina na si Nelia, na naroon noong mga sandaling iyon, ang kanyang anak ay nakataas ang mga kamay nang mahukay—tila ba nanigas sa huling sandali ng pagmamakaawa o pagtatanggol sa sarili. Ayon naman sa ibang ulat at post ng kapatid, ang bangkay ay natagpuang walang saplot o hubad, na lalong nagpapalakas sa teorya na may naganap na sekswal na aktibidad o panggagahasa bago o pagkatapos ng krimen (bagama’t ito ay kailangan pang kumpirmahin ng autopsy).

ANG MOTIBO: “Buntis Ako, Aaron”

Sa himpilan ng pulisya, nagbigay ng extra-judicial confession si Aaron. Ang tanong ng lahat: BAKIT? Bakit mo pinatay ang babaeng sinasabi mong mahal mo?

Ang sagot ay nag-ugat sa isang responsibilidad na ayaw harapin.

Ayon sa pamilya ni Daniela, bago mawala ang dalaga, inamin nito sa kanyang ina na siya ay nagdadalang-tao. Tatlong buwan na siyang buntis. Ito ang sikretong dala-dala ni Daniela noong gabing iyon.

Ang teorya ng mga imbestigador at ng pamilya ay simple ngunit masakit: Sinabi ni Daniela kay Aaron ang tungkol sa pagbubuntis. Bilang isang estudyante na hindi pa tapos mag-aral at may pangarap maging pulis, marahil ay nakita ni Aaron ang sanggol bilang hadlang. Ang takot sa responsibilidad, ang takot na masira ang kanyang kinabukasan, o ang simpleng pagtanggi na maging ama ay nagtulak sa kanya sa isang marahas na desisyon.

Sa salaysay ni Aaron, sinabi niyang nagkaroon sila ng pagtatalo. Nag-away sila. “Nagdilim ang paningin ko,” katwiran niya. Sinakal niya si Daniela. Hindi niya binitawan hanggang sa mawalan ito ng hininga. Self-defense daw—isang katwiran na kinainisan ng publiko. Paano magiging self-defense ang pananakal ng isang lalaki sa isang babae, lalo na kung siya ang nagdala sa biktima sa lugar na iyon?

HOMICIDE VS. MURDER: Ang Kontrobersya sa Piskalya

Dito na pumasok ang isyung legal na nagpaalab sa galit ng mga netizens.

Agad na sinampahan ng kapulisan si Aaron ng kasong MURDER. Ang Murder ay ang sadyang pagpatay na may kasamang mga aggravating circumstances tulad ng treachery (katraydoran), abuse of superior strength (pang-aabuso sa lakas), o evident premeditation (pinagplanuhan).

Para sa pamilya at pulisya, Murder ito. Bakit?

1. Dinala niya si Daniela sa isang liblib na lugar (bahay ng tiyuhin na walang tao).

2. Naghanda siya ng paglilibingan (may asarol at pala).

3. Tinago niya ang krimen.

Ngunit, nang dumaan ang kaso sa Inquest Proceedings sa City Prosecutor’s Office, ibinaba ang kaso mula Murder patungong HOMICIDE.

Ang Homicide ay pagpatay na walang kasamang aggravating circumstances. Ito ay parang “biglaang pagpatay” dulot ng bugso ng damdamin.

Ang paliwanag ng piskalya (batay sa mga legal standards): Para maging Murder dahil sa “Premeditation,” kailangang may ebidensya na bago pa man sila umalis ng bahay, plinano na ni Aaron na patayin si Daniela. Kailangan ng text messages, saksi, o diary na nagsasabing “Papatayin ko siya mamaya.” Dahil walang ganitong ebidensya at dahil ang krimen ay nangyari sa gitna ng pagtatalo, sa mata ng batas, ito ay pasok sa Homicide.

Pero para sa taong-bayan, ito ay hindi makatarungan. Ang pagbaba ng kaso ay nangangahulugan ng mas mababang parusa at posibilidad na makapag-pyansa (depende sa bigat ng ebidensya). Ang tanong ng marami: Paano mo sasabihing hindi pinagplanuhan kung nagawa niyang maghukay ng libingan at itago ang bangkay nang ganoon ka-methodical?

ANG AWTOPSIYA AT ANG SANGGOL NA HINDI ISINILANG

Habang isinusulat ang artikulong ito, ang resulta ng autopsy ay nagdulot din ng kalituhan. May mga paunang ulat na nagsasabing “walang nakitang sanggol” sa sinapupunan. Ito ay ginamit ng kampo ng depensa o ng mga kritiko para sabihing nagsisinungaling si Daniela para pilitin si Aaron na magpakasal.

Ngunit totoo man o hindi ang pagbubuntis, hindi nito mababago ang katotohanan na pinatay si Daniela. Kung totoo ngang buntis siya, dalawang buhay ang kinuha ni Aaron. Kung hindi man (at false alarm lang o blighted ovum), ang motibo ng pagpatay ay nananatiling nakaugat sa galit ni Aaron sa posibilidad ng responsibilidad.

Ang kalupitan ng pagpatay—ang pananakal, ang paglilibing nang hubad, ang pagtatapon sa kanya na parang hayop sa sagingan—ay nagpapakita ng kawalan ng respeto sa buhay at dignidad ng tao.

ANG LIBING: Sigaw ng Hustisya

Inihatid si Daniela sa kanyang huling hantungan sa isang emosyonal na seremonya. Dahil sa mabilis na pagkabulok ng katawan, hindi na ito pinaglamayan nang matagal. Selyado ang kabaong. Hindi na nasilayan ng mga magulang ang mukha ng kanilang anak sa huling pagkakataon nang maayos.

Daan-daang tao ang nakiramay. Mga kaklase, guro, kapitbahay, at mga taong hindi man siya kilala ay naantig sa kanyang kwento. Ang mga tarpaulin na may nakasulat na “JUSTICE FOR DANIELA” ay nakabalandra sa daan.

Sa kabilang banda, ang ina ni Aaron ay humarap sa media. Humingi ito ng tawad sa pamilya Bernado. Umiiyak, sinabi niyang hindi nila pinalaki nang masama ang kanilang anak. Pero para sa pamilya ng biktima, ang sorry ay hindi sapat. Hindi maibabalik ng sorry ang buhay ni Daniela. Hindi maibabalik ng sorry ang kinabukasan na ninakaw.

KONKLUSYON: Isang Paalala sa Lipunan

Ang kaso ni Daniela Bernado ay isang masakit na sampal sa ating lipunan. Ipinapakita nito ang ilang nakababahalang realidad:

1. Violence Against Women: Ang karahasan sa loob ng relasyon ay totoo at nakamamatay. Ang “Selos” o “Takot sa Responsibilidad” ay hindi kailanman katwiran para pumatay.

2. Justice System: Ang teknikalidad ng batas (Murder vs. Homicide) ay madalas na hindi umaayon sa moral na pananaw ng hustisya.

3. Values Formation: Paano ang isang estudyante ng Criminology, na dapat ay tagapagtanggol ng batas, ay naging kriminal? Saan nagkulang ang paghubog sa kanyang karakter?

Ngayon, si Aaron Cordes ay nakakulong, naghihintay ng paglilitis. Ang kanyang pangarap na maging pulis ay tapos na. Pero siya ay buhay pa. Makakakain, makakatulog, at makakahinga.

Samantalang si Daniela, sa edad na 18, ay nasa ilalim na ng lupa. Ang kanyang mga pangarap, ang kanyang mga ngiti, at ang kanyang hindi pa isinisilang na anak ay naging alaala na lamang.

Ang hustisya para kay Daniela ay hindi lang ang pagpapakulong kay Aaron. Ang tunay na hustisya ay ang siguraduhing hindi na mauulit ang ganitong trahedya. Na wala nang Daniela ang matatagpuan sa ilalim ng sagingan, na biktima ng taong pinagkatiwalaan at minahal niya.