Dalawang taon pa bago ang halalan sa 2028, pero tila nagsimula na ang unang malakas na alon sa pulitika. Sa isang emosyonal at diretsahang pahayag, inanunsyo ni Bise Presidente Sara Duterte ang kanyang intensyong tumakbo bilang pangulo ng Pilipinas.

Kulturang Pilipino produkto

Para sa kanyang mga tagasuporta, ito ay malinaw na paninindigan. Para sa kanyang mga kritiko, ito ay masyadong maaga—at posibleng taktika sa gitna ng mga isyung kinakaharap niya.

Ang tanong ngayon ng marami: ito na ba ang simula ng 2028, o isa itong hakbang para sa mas agarang laban?

Isang Pahayag na Puno ng Emosyon

Sa kanyang talumpati, inilahad ni Duterte ang kanyang personal na pagninilay. Binanggit niya ang bigat ng responsibilidad sa pamilya at sa bansa. Humingi rin siya ng paumanhin sa publiko—lalo na sa naging papel niya sa pagkakahalal ni Pangulong Bongbong Marcos noong 2022.

Tahasan niyang sinabi na nakita niya umano ang kakulangan ng katapatan sa ilang pangako ng administrasyon. Inilahad niya ang mga problemang kinakaharap ng bansa—pagtaas ng presyo ng bilihin, kahinaan sa health care, isyu sa seguridad, at kawalan ng malinaw na direksyon sa foreign policy.

Ngunit sa dulo ng kanyang pahayag, malinaw ang kanyang desisyon: tatakbo siya bilang pangulo sa 2028.

Isang simpleng anunsyo, pero malakas ang dating. Lalo na’t dalawang taon pa ang pagitan bago ang eleksyon.

Bakit Ngayon?

Karaniwang iniiwasan ng mga politiko ang maagang deklarasyon. Mas gusto ng marami ang tamang timing—malapit sa filing ng kandidatura. Ngunit iba ang ginawa ng Bise Presidente.

Ayon sa kanya, matagal na raw siyang tinatarget at sinisira. Hindi na umano bago ang mga paratang laban sa kanya. Kaya imbes na manahimik, pinili niyang magsalita.

Ngunit para sa ilan, may mas malalim na dahilan kung bakit ngayon niya ito ginawa.

Sa kasalukuyan, may mga usapin ng impeachment na nakasampa laban sa kanya. May mga isyung binabato kaugnay ng confidential funds noong siya ay nasa Department of Education. May mga alegasyon tungkol sa paggamit ng pondo at mga dokumentong naging sentro ng imbestigasyon.

Bagama’t wala pang pinal na desisyon, malinaw na hindi tahimik ang paligid niya.

Kaya para sa mga kritiko, ang maagang pag-anunsyo ay maaaring estratehiya. Kapag umusad ang impeachment, maaaring ipakita ito bilang hakbang ng mga kalaban para pigilan ang kanyang pagtakbo.

Sa pulitika, mahalaga ang naratibo. At kung sino ang unang makapaglatag ng kuwento, siya ang may kontrol sa direksyon ng diskusyon.

Suporta at Reaksyon

Hindi nagtagal, naglabasan ang reaksyon mula sa iba’t ibang kampo.

Nagpahayag ng buong suporta si Bong Go, na matagal nang kaalyado ng pamilya Duterte. Para sa kanya, mahalaga ang pagkakaroon ng gobyernong may malasakit at tapat sa mamamayan.

Sa kabilang panig, sinabi ni Risa Hontiveros na may sariling proseso ang oposisyon sa pagpili ng kanilang magiging kandidato. Binigyang-diin niya ang kahalagahan ng good governance at anticorruption bilang pangunahing batayan.

Samantala, si Kiko Pangilinan ay abala sa paghahain ng panukalang batas upang alisin ang travel tax—isang hakbang na para sa kanya ay makatutulong sa mga Pilipinong gustong bumiyahe nang hindi nadadagdagan ang gastos.

Habang may mga abala sa paghahanda para sa 2028, may ilan namang patuloy sa kanilang legislative work.

Isyu sa DepEd at Confidential Funds

Hindi maiiwasang balikan ang panunungkulan ni Duterte sa Department of Education.

Noong una siyang italaga roon, malaki ang inaasahan ng publiko. May mga pahayag noon tungkol sa malaking pondo na kakailanganin upang ayusin ang sistema ng edukasyon.

Ngunit kalaunan, lumutang ang mga isyu—kakulangan sa silid-aralan, problema sa learning materials, at mga alegasyon ng overpricing at ghost beneficiaries.

Nang umalis siya sa kagawaran, mismong siya ang nagsabing “welcome to chaos” ang kalagayan ng ahensya.

Para sa kanyang mga kritiko, patunay ito na hindi niya naresolba ang mga problema. Para sa kanyang mga tagasuporta, bahagi lamang ito ng mas malalim na suliranin sa sistema na hindi kayang baguhin agad ng isang lider.

Ngayon, ang mga tanong na iyon ay muling binubuhay habang siya ay naghahanda para sa mas mataas na posisyon.

Ang Banta ng Impeachment

Isa sa pinakamalaking hadlang sa kanyang plano ay ang impeachment complaint.

Kapag umusad ito at nauwi sa pagkakatanggal sa pwesto, maaari itong magdulot ng diskwalipikasyon sa paghawak ng anumang posisyon sa gobyerno.

Kung mangyari iyon, hindi lamang 2028 ang maaapektuhan—kundi ang buong direksyon ng kanyang political career.

May mga nagsasabing malabong umabot ito sa huling yugto. Mayroon ding naniniwalang seryoso ang mga alegasyon at dapat itong harapin nang buo.

Sa Senado nakasalalay ang magiging huling hatol kung sakaling umusad ang proseso.

Maagang Kampanya o Maagang Paninindigan?

Ang isa pang tanong: maagang pangangampanya ba ito?

Legal na hindi pa panahon ng campaign period. Ngunit sa realidad ng pulitika sa Pilipinas, ang mga galaw at pahayag ng mga lider ay agad itinuturing na bahagi ng paghahanda sa eleksyon.

Kulturang Pilipino produkto

Sa social media, aktibo na ang mga tagasuporta at kritiko. May mga nagsasabing siya ang tanging makapagbibigay ng alternatibong direksyon sa bansa. May mga naniniwalang kailangan muna niyang sagutin ang mga kasalukuyang isyu bago mangarap ng mas mataas na posisyon.

Ang mas malaking tanong: handa na ba ang publiko sa panibagong banggaan ng mga kampo?

Ang Epekto sa 2028

Maaga pa para magsabi kung sino ang malakas o mahina.

Ngunit isang bagay ang malinaw: hindi na tahimik ang 2028.

Sa kasaysayan ng Pilipinas, maraming beses nang napatunayan na hindi sapat ang maagang pagdeklara upang masigurado ang panalo. Maraming kandidato ang nanguna sa simula ngunit natalo sa huli. Mayroon ding tahimik sa umpisa ngunit biglang sumipa ang momentum.

Sa ngayon, si Sara Duterte ang unang naglatag ng malinaw na intensyon. Iba ang epekto kapag may pangalan at mukha na ang usapan.

Handa na Ba ang Bayan?

Sa dulo ng lahat ng ito, hindi lamang ito tungkol sa isang tao.

Ito ay tungkol sa direksyon ng bansa. Sa uri ng lider na nais ng mamamayan. Sa mga isyung nais nilang bigyang-priyoridad—ekonomiya ba? Edukasyon? Seguridad? Panlabas na ugnayan?

Ang maagang pagdeklara ni Sara Duterte ay nagbukas ng mas maagang diskusyon.

Ngunit kasabay nito ang mas mabibigat na tanong:
Makakalusot ba siya sa impeachment?
Masosolusyunan ba niya ang mga isyung ibinabato sa kanya?
At kung sakaling makatakbo—handa ba ang mga botante na ibigay sa kanya ang pinakamataas na posisyon sa bansa?

Dalawang taon pa ang 2028. Marami pang maaaring mangyari. Maaaring magbago ang alyansa. Maaaring may bagong mukha na lilitaw. Maaaring mag-iba ang ihip ng hangin.

Pero sa ngayon, malinaw ang mensahe: nagsimula na ang laban.

At habang ang ilan ay nagdiriwang, ang iba ay nagbabantay.

Ang tunay na sagot kung makakatakbo nga ba si Sara Duterte—at kung mananalo siya—ay hindi lamang nakasalalay sa kanya, kundi sa magiging desisyon ng taumbayan sa tamang panahon.