Sa gitna ng mas lalong umiigting na interes ng publiko sa serye ng pagdinig ukol sa umano’y iregularidad sa pagpapatupad ng mga proyekto ng pamahalaan, muling nabalot ng tensiyon ang Senado matapos ang mainit na sagutan sa pagitan ni Senador Rodante Marcoleta at ng Prosecutor General mula sa Department of Justice (DOJ). Sa haba ng pag-uusap, mabilis na naging sentro ng talakayan ang isyu ng transparency, saklaw ng batas, at mga limitasyong ipinapataw sa isang testigong nagnanais magsalaysay nang buo ayon sa kanyang nalalaman.

Sa mga nagdaang linggo, lumalim ang pagsusuri sa umano’y maling proseso, pagmanipula ng mga proyekto, at ang patuloy na tanong kung sino ang dapat papanagutin. Ngunit sa pagpasok ng DOJ sa eksena—lalo’t may kinalaman ang ilang testigo sa Witness Protection Program—lalong lumakas ang pagtutol ng ilang senador na tila may mga testimonya umanong hindi mailabas sa publiko dahil sa legal na restriksiyon.

Ang Pagsiklab ng Sigalot
Nagsimula ang tensiyon nang singilin ni Senador Marcoleta ang DOJ sa umano’y “panghihimasok” sa daloy ng pagdinig. Para sa kanya, mahalagang marinig ng komite ang buong salaysay ng testigo, anuman ang posibleng tamaan. Giit niya, “Kung ito’y pagsasalaysay ng buong katotohanan, bakit natin pipigilan?”

Ngunit mariing iginiit ng Prosecutor General na hindi sinasadyang limitahan ang testigo; ito raw ay direktang utos ng batas—partikular na ang Section 7 ng Republic Act 6981, o ang Witness Protection, Security, and Benefit Act. Ang ilang detalye, lalo na ang may kinalaman sa proseso ng aplikasyon, ay may restriksiyon laban sa pampublikong paglalabas. Sa pananaw ng DOJ, hindi ito panghihimasok kundi pagsunod sa legal na obligasyon.

Ang interpretasyong ito mula sa DOJ ang siyang nagpasiklab ng emosyon ni Marcoleta, na tila hindi kumbinsido sa paliwanag. Sa kanya, ang anumang pumipigil sa testigo na magsalita ay direktang sagka sa layuning tukuyin ang katotohanan.

Pagpupursigi ng Senado sa Detalye
Habang nagpapatuloy ang pagdinig, lantaran na ring tinalakay ang maraming aspetong teknikal sa loob ng Department of Public Works and Highways (DPWH)—mula sa proseso ng pagba-budget, pagkakapili ng mga proyekto, hanggang sa lumalabas na alleged mismatching sa imprastraktura at pangangailangan ng mga komunidad.

Pinuna ng ilang senador ang tila pagdami umano ng proyekto na hindi dumaan sa tamang lokal na proseso, gaya ng Regional Development Council (RDC). Ipinahayag ng ilang opisyal ng DPWH na nagkaroon ng malaking pagbabago noong 2023—kung kailan mas dumami raw ang proyektong inirekomenda ng mga “proponent” gaya ng mambabatas, kumpara sa dumaan sa opisyal na regional planning mechanisms.

Dito na rin umugong ang isa pang sentral na usapin: ang tunay na layunin ng mga proyekto. Kung ang ilan ba ay tumutugon sa pangangailangan ng komunidad, o kung ilan ba ang posibleng naapektuhan ng maling paggabay o maling priyoridad. Sa harap ng datos tungkol sa kakaunting natatapos na classroom kumpara sa malaking badyet na inilaan, mas tumindi ang pagdududa ng publiko.

Pag-usad ng Kaso at Angina ng Pag-asa
Sa kalagitnaan ng pagdinig, sinagot ng DOJ ang tanong hinggil sa pag-usad ng mga kasong iniimbestigahan. Ayon sa ahensya, may limang kasong kasalukuyang sumasailalim sa preliminary investigation, at inaasahang magkakaroon ng resolusyon pagsapit ng kalagitnaan ng Disyembre.

Ngunit kahit may timeline, hindi pa rin sapat para maibsan ang pangamba ng marami. Sa dami ng pangalan, impormasyon, at dokumentong lumilitaw araw-araw, hindi maiiwasang mabuo sa publiko ang pakiramdam na napakabigat ng bagahe ng sistemang sinusubukan pang ayusin.

Higit pa rito, maraming lokal na opisyal ang nagsasabing may mga proyektong bigla na lang sumisulpot sa kanilang lugar—na hindi nila alam, hindi nila hiniling, at hindi dumaan sa kanilang konseho. Sa loob ng pagdinig, inamin ng ilang opisyal na minsan, nauuna pa ang paglabas ng pondo bago ang tunay na koordinasyon. Isang bagay na mismong mga opisyal ng DPWH ang umamin na dapat baguhin.

Hindi Matakasan ang Bigat ng Pananagutan
Dumaan man sa magulong usapan, ang mensahe ng Senado ay malinaw: hindi maaaring ipagpatuloy ang anumang proseso na hindi nakasunod sa transparent at tamang mekanismo. Nananawagan ang publiko ng hustisya, at kahit ang Pasko ay tila nalalatagan ng bigat dahil sa sunod-sunod na sakuna at pag-aalinlangan sa gobyerno.

Sa panig naman ng DOJ, iginiit nilang hindi maaaring isakripisyo ang kalidad ng kaso. Hindi raw sila maghahain ng reklamo hangga’t hindi sapat ang ebidensya—hindi lamang para masiguro ang panalo sa hukuman, kundi para hindi rin masayang ang tiwala ng taong-bayan.

Ang Malaking Tanong: May Liwanag Ba sa Dulo?
Habang papalapit ang simula ng Disyembre, ang tanong ng maraming Pilipino ay simple ngunit mabigat: may sapat bang bilis ang mga imbestigasyon upang maramdaman ng bayan ang hustisya bago magtapos ang taon—o lalo pa ba tayong maiiwan sa dilim?

Ang sagutan nina Sen. Marcoleta at ng Prosecutor General ay salamin lamang ng mas malalim na banggaan ng pananaw: ang pananaw ng isang institusyong naghahanap ng katotohanan at ang pananaw ng ahensyang nakatali sa legalidad at proseso. Sa huli, ang makikinabang o masasaktan dito ay ang taumbayan. Kung paano magtatapos ang imbestigasyong ito ay mananatiling tanong—ngunit isa itong tanong na hindi dapat bitawan ng publiko.